Termin „funkcja wykonawcza,” kt\u00f3ry jest obecnie dosy\u0107 popularny w\u015br\u00f3d psychiatr\u00f3w, psycholog\u00f3w oraz pedagog\u00f3w, odnosi si\u0119 do hipotetycznego wyt\u0142umaczenia, czemu niekt\u00f3rzy ludzie, w szczeg\u00f3lno\u015bci dzieci, maj\u0105 problem z dokonywaniem odpowiednich wybor\u00f3w (oznaczaj\u0105cych wybory, kt\u00f3rych wed\u0142ug psychiatr\u00f3w, psycholog\u00f3w i pedagog\u00f3w powinny dokonywa\u0107).<\/p>\n
\nWe\u017acie pod uwag\u0119, \u017ce u\u017cy\u0142em s\u0142owa „hipotetycznego”. „Funkcj\u0119 wykonawcz\u0105” cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 mianem teorii, a tak samo cz\u0119sto traktuje si\u0119 j\u0105 jako fakt, cho\u0107 nie zosta\u0142a poparta \u017cadnymi dowodami eksperymentalnymi, aby traktowa\u0107 j\u0105 jako teori\u0119, a tym bardziej jako fakt.<\/p>\n
W prostych s\u0142owach, „FW” zak\u0142ada, \u017ce pewne ludzkie zachowania s\u0105 zwi\u0105zane z okre\u015blonymi funkcjami m\u00f3zgu, w szczeg\u00f3lno\u015bci odnosz\u0105cymi si\u0119 do kory przedczo\u0142owej i tylnej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. Bardzo interesuj\u0105co czyta si\u0119 naukowe opisy tego zjawiska, poniewa\u017c brzmi to tak, jakby przypisywano ca\u0142y proces podejmowania decyzji tej cz\u0119\u015bci m\u00f3zgu. We wsp\u00f3\u0142czesnej neurobiologii nie ma „ducha w maszynie”. To maszyna, kt\u00f3ra podejmuje decyzje. Opieraj\u0105c si\u0119 na bardzo mglistych przypuszczeniach, uznaje si\u0119, \u017ce niekt\u00f3re maszyny s\u0105 bardziej wykwalifikowane do podejmowania decyzji, o tym, co jest dobre, a co z\u0142e, ni\u017c pozosta\u0142e.<\/p>\n
„Funkcja” w sformu\u0142owaniu „funkcja wykonawcza” to element, kt\u00f3rego nie mo\u017cna wyja\u015bni\u0107 zachowaniem nawykowym w oparciu o zasad\u0119 stymulacji reakcji. Og\u00f3lnie uznaje si\u0119, \u017ce s\u0105 to nast\u0119puj\u0105ce sytuacje:<\/p>\n
Te, kt\u00f3re dotycz\u0105 planowania lub podejmowania decyzji.
\n Te, kt\u00f3re wymagaj\u0105 poprawy b\u0142\u0119du lub rozwi\u0105zania problemu.
\n Sytuacje, w kt\u00f3rych reakcje nie s\u0105 wy\u0107wiczone lub zawieraj\u0105 osobliwe sekwencje dzia\u0142a\u0144.
\n Sytuacje niebezpieczne lub trudne technicznie.
\n Sytuacje wymagaj\u0105ce pokonania silnej reakcji nawykowej lub powstrzymania si\u0119 od pokusy. (z ksi\u0105\u017cki pt. „Attention to action: Willed and automatic control of behaviour,” autorzy: Norman i Shallice \/ Cognitive Neuroscience)<\/p>\n
Kiedy ludzie maj\u0105 problemy z wykonywaniem tych funkcji zgodnie z oczekiwaniami spo\u0142eczno\u015bci czy nauki, uwa\u017ca si\u0119, \u017ce maj\u0105 swego rodzaju „niedob\u00f3r” w m\u00f3zgu. A poniewa\u017c ten niedob\u00f3r skutkuje zachowaniem nieakceptowalnym, nazywa si\u0119 go zaburzeniem, co jest alternatywnym okre\u015bleniem choroby.<\/p>\n
Oto dwa z najbardziej powszechnych zaburze\u0144, kt\u00f3re uwa\u017ca si\u0119, \u017ce s\u0105 powodowane niedoborem kierowanych m\u00f3zgiem funkcji wykonawczych:<\/p>\n
I. ADD (ang. Attention-Deficit Disorder \/ Zaburzenie koncentracji). Polega na tym, \u017ce osoba nie potrafi utrzyma\u0107 uwagi na rzeczach, na kt\u00f3rych wed\u0142ug innych ludzi, powinna j\u0105 koncentrowa\u0107.<\/p>\n
II. ADHD (ang. Attention-Deficit Hyperactivity Disorder \/ Zaburzenie koncentracji oraz nadmiernej ruchliwo\u015bci). Polega na tym, \u017ce osoba nie potrafi utrzyma\u0107 uwagi na rzeczach, na kt\u00f3rych wed\u0142ug innych ludzi, powinna j\u0105 koncentrowa\u0107, ORAZ jest zbyt ruchliwa, czasami przeszkadzaj\u0105c innym ludziom w skupieniu uwagi.<\/p>\n
Dla zabawy, sp\u00f3jrzmy na ca\u0142\u0105 spraw\u0119 z punktu widzenia Huny. Oto pogl\u0105d na niekt\u00f3re aspekty ludzkiego zachowania w oparciu o Siedem Zasad:
\n 1. „Zaburzeniem” jest to, co nazywamy zaburzeniem. Im wi\u0119cej os\u00f3b uwa\u017ca co\u015b za zaburzenie, tym powszechniej jest to uwa\u017cane za zaburzenie.
\n 2. Zasady, kt\u00f3re ludzie tworz\u0105 w odniesieniu do sposobu i przyczyn, w jaki dziej\u0105 si\u0119 rzeczy, okre\u015blaj\u0105 ich dzia\u0142anie lub reakcje na to, co si\u0119 dzieje. A zasady mo\u017cna zmieni\u0107.
\n 3. Uwaga jest naturalnie kierowana na ruch i zmian\u0119. Jednak niekt\u00f3rzy ludzie lubi\u0105 ruch i zmian\u0119 bardziej ni\u017c inni. A zatem, niekt\u00f3rzy tworz\u0105 ruch i zmian\u0119, je\u015bli ich zasady wewn\u0119trzne m\u00f3wi\u0105 im, \u017ce nie dostaj\u0105 wystarczaj\u0105co du\u017co, a inni b\u0119d\u0105 czu\u0107 si\u0119 niekomfortowo z ruchem i zmian\u0105, gdy ich wewn\u0119trzne zasady m\u00f3wi\u0105 im, \u017ce to za du\u017co.
\n 4. W ka\u017cdej chwili ludzie zachowuj\u0105 si\u0119 zgodnie z si\u0142\u0105 ich aktualnych motywacji. Mog\u0105 przywo\u0142ywa\u0107 wspomnienia, zasady, oczekiwania i otoczenia, aby usprawiedliwi\u0107 swoje dzia\u0142ania, ale to motywacja nap\u0119dza ich czyny, a w szczeg\u00f3lno\u015bci dokonywane wybory. Najbardziej podstawow\u0105 ludzk\u0105 motywacj\u0105 jest d\u0105\u017cenie do przyjemno\u015bci i ucieczka od cierpienia, chocia\u017c je\u015bli \u017cadna natychmiastowa przyjemno\u015b\u0107 nie jest dost\u0119pna, ludzie przechodz\u0105 przez b\u00f3l, aby do niej dotrze\u0107. T\u0119 podstawow\u0105 motywacj\u0119 mo\u017cna podzieli\u0107 na dwie podstawowe motywacje.
\n 5. Pierwsz\u0105 podstawow\u0105 motywacj\u0105 jest d\u0105\u017cenie do przyjemno\u015bci, jak\u0105 jest zmys\u0142owa\/emocjonalna wi\u0119\u017a. Ludzie tworz\u0105 lub ucz\u0105 si\u0119 mn\u00f3stwa zachowa\u0144, kt\u00f3re pomagaj\u0105 zaspokoi\u0107 d\u0105\u017cenie, i staj\u0105 si\u0119 bardzo nieszcz\u0119\u015bliwi i zestresowani, gdy one nie dzia\u0142aj\u0105.
\n 6. Drug\u0105 podstawow\u0105 motywacj\u0105 jest d\u0105\u017cenie do przyjemno\u015bci wynikaj\u0105cej z osi\u0105gni\u0119cia intelektualnego. Ten rodzaj przyjemno\u015bci mo\u017ce by\u0107 wywo\u0142ywany przez r\u00f3\u017cne rzeczy, takie jak rozwi\u0105zanie problemu, sprostanie wyzwaniu, wygranie gry, osi\u0105gni\u0119cie celu lub post\u0119powania z w\u0142asn\u0105 lub czyj\u0105\u015b regu\u0142\u0105. Kiedy nie mo\u017cna zaspokoi\u0107 tej potrzeby, ludzie staj\u0105 si\u0119 znudzeni i zestresowani.
\n 7. Ka\u017cda istota ludzka ma moc. Jest to po prostu moc wyboru jednej motywacji ponad drug\u0105. Gdy osoba konsekwentnie wybiera motywacj\u0119, kt\u00f3ra skutkuje zachowaniem akceptowanym, aprobowanym i podziwianym, m\u00f3wimy, \u017ce ma ogromn\u0105 si\u0142\u0119 woli. Kiedy osoba wybiera najsilniejsz\u0105 motywacj\u0119 w danej chwili, nie ogl\u0105daj\u0105c si\u0119 na konsekwencje, m\u00f3wimy, \u017ce jest s\u0142aba, brakuje jej si\u0142y woli, lub cierpi na zaburzenie.<\/p>\n
Stosuj\u0105c te zasady do niekt\u00f3rych moich dzieci i wnuk\u00f3w, pomog\u0142em im przej\u015b\u0107 przez szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105, przynajmniej na tyle, \u017ce nie obwo\u0142ano ich maj\u0105cymi tzw. „zaburzenia” opisane na pocz\u0105tku niniejszego artyku\u0142u, chocia\u017c przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swych szkolnych lat nudzili si\u0119 niemi\u0142osiernie.<\/p>\n
Obserwowa\u0142em wiele sposob\u00f3w, jakie r\u00f3\u017cni pedagodzy stosowali w celu zmniejszenia lub eliminacji problem\u00f3w zwanych ADD i ADHD w szko\u0142ach (nie uwzgl\u0119dniaj\u0105c medycyny) i wszystkie one opieraj\u0105 si\u0119 na uczynieniu szko\u0142y bardziej interesuj\u0105c\u0105 i\/lub doceniaj\u0105c\u0105 to, co dziecko pragnie zrobi\u0107 czy osi\u0105gn\u0105\u0107. Wydaje mi si\u0119, \u017ce te skr\u00f3ty nale\u017ca\u0142oby zastosowa\u0107 to pokoju nauczycielskiego czy nauczycieli. W ten spos\u00f3b ADD mo\u017ce znaczy\u0107 „Attention-Deficit Direction”, a ADHD „Attention-Deficit Hierarchy Disorder”. (gra s\u0142\u00f3w)<\/p>\n
Kiedy chodzi\u0142em do szko\u0142y podstawowej i \u015bredniej (na d\u0142ugo wcze\u015bniej, zanim urodzi\u0142a si\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 to czytaj\u0105cych) nie by\u0142o \u017cadnych wymy\u015blnych nazw na brak uwagi w szkole, ale wtedy to r\u00f3wnie\u017c da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107. Jednym z moich problem\u00f3w w szkole podstawowej by\u0142o to, \u017ce potrafi\u0142em przeczyta\u0107 zadany tekst siedem razy szybciej od innych uczni\u00f3w, dlatego czyta\u0142em go trzy razy, a potem zaczyna\u0142em rysowa\u0107. Oczywi\u015bcie nauczyciel nie m\u00f3g\u0142 uwierzy\u0107, \u017ce ju\u017c przeczyta\u0142em go kilka razy, wi\u0119c karano mnie za nieuwa\u017canie. Na szcz\u0119\u015bcie wys\u0142ano mnie do klasy eksperymentalnej, gdzie mog\u0142em zag\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w fascynuj\u0105cy \u015bwiat zbierania znaczk\u00f3w, historii staro\u017cytnej oraz szach\u00f3w. W szkole \u015bredniej w ma\u0142ym wiejskim miasteczku pr\u00f3bowa\u0142 mnie zach\u0119ca\u0107 do nauki, ale tak si\u0119 nudzi\u0142em, \u017ce w moim ostatnim roku specjalizowa\u0142em si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w grze w poola i ledwo co zda\u0142em z drug\u0105 od ko\u0144ca ocen\u0105 \u015bredni\u0105 D-. Pomimo tego, przyj\u0119to mnie na uniwersytet z powodu dobrych wynik\u00f3w test\u00f3w, ale pierwszy rok niestety obla\u0142em w spos\u00f3b spektakularny.<\/p>\n
Dramatycznie odmieni\u0142em swoje \u017cycie, ale jak mi si\u0119 to uda\u0142o? To, co zrobi\u0142em wewn\u0105trz by\u0142o o wiele wa\u017cniejsze ni\u017c to, co zrobi\u0142em na zewn\u0105trz.<\/p>\n
Na pocz\u0105tku, musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce mia\u0142em jedn\u0105 wielk\u0105 zalet\u0119. Nigdy nie nauczono mnie, aby obwinia\u0107 innych za swoje w\u0142asne problemy. Z drugiej strony, obwinianie samego siebie dawa\u0142o mi bardzo niskie poczucie w\u0142asnej warto\u015bci. Jak ka\u017cdy, musia\u0142em zmusza\u0107 si\u0119, aby my\u015ble\u0107 o sobie dobrze, aby poczu\u0107 „wi\u0119\u017a z samym sob\u0105”. Jak wiele innych os\u00f3b, nie lubi\u0142em samego siebie, a to by\u0142a ogromna przeszkoda, kt\u00f3ra nie pozwala\u0142a mi czu\u0107 si\u0119 dobrze i osi\u0105ga\u0107 sukces\u00f3w.<\/p>\n
Zwrot w mojej sytuacji nast\u0105pi\u0142 w momencie, gdy d\u0105\u017cenie od odej\u015bcia od b\u00f3lu poprowadzi\u0142o mnie w kierunku poszukiwania przyjemno\u015bci wynikaj\u0105cej z poczucia w\u0142asnej warto\u015bci. Z rozmys\u0142em wybra\u0142em, aby nie tylko skupia\u0107 si\u0119 na tej motywacji, ale tak\u017ce wzmocni\u0107 j\u0105 wszelkimi dost\u0119pnymi \u015brodkami, w szczeg\u00f3lno\u015bci studiuj\u0105c temat i dziel\u0105c si\u0119 tym, czego po drodze si\u0119 nauczy\u0142em.<\/p>\n
Poni\u017cej przedstawiam kilka sugestii dla os\u00f3b pomagaj\u0105cych i os\u00f3b pragn\u0105cych zmiany. Nie s\u0105 to szybkie i \u0142atwe rozwi\u0105zania, ale dzia\u0142a\u0142y one w moim przypadku oraz w przypadku innych os\u00f3b.<\/p>\n
Dla os\u00f3b wspomagaj\u0105cych: starajcie si\u0119 sprawi\u0107, aby nauka by\u0142a interesuj\u0105ca i zabawna (jeden z moich syn\u00f3w uczy\u0142 si\u0119 angielskiego, czytaj\u0105c komiksy, a jeden z wnuk\u00f3w nauczy\u0142 si\u0119 pisa\u0107 i czyta\u0107 graj\u0105c w gry komputerowe dla wielu graczy).<\/p>\n
Dla os\u00f3b, kt\u00f3re pragn\u0105 zmiany: je\u015bli chcecie zmieni\u0107 swoje \u017cycie w jakikolwiek spos\u00f3b, najwa\u017cniejszym i najskuteczniejszym elementem, jaki nale\u017cy zwi\u0119kszy\u0107, jest poczucie warto\u015bci. Czemu? Poniewa\u017c poczucie warto\u015bci uruchamia najlepsze zachowanie. Odnosz\u0105c si\u0119 do funkcji wykonawczych – dzi\u0119ki poczuciu w\u0142asnej warto\u015bci planowanie i podejmowanie decyzji jest \u0142atwiejsze, poprawia zdolno\u015b\u0107 do poprawy b\u0142\u0119d\u00f3w, rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w, daje pewno\u015b\u0107 w radzeniu sobie z niezwyk\u0142ymi sytuacjami i splotami wydarze\u0144, pomaga skutecznie radzi\u0107 sobie z niebezpiecznymi lub technicznymi trudno\u015bciami, daje si\u0142\u0119 do pokonania silnych reakcji nawykowych i powstrzymania si\u0119 od pokus, kt\u00f3re odci\u0105gaj\u0105 od wa\u017cniejszych motywacji. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ten rodzaj poczucia warto\u015bci, o kt\u00f3rym wspominam, \u0142\u0105czy si\u0119 z akceptowaniem siebie, nawet w sytuacji, gdy nie jest si\u0119 doskona\u0142ym, niezale\u017cnie od tego co my\u015bl\u0105 lub robi\u0105 inni ludzie. Nie ma to nic wsp\u00f3lnego z my\u015bleniem lub pr\u00f3b\u0105 udowodnienia, \u017ce jest si\u0119 kim\u015b lepszym od innych.<\/p>\n
Aby zdecydowanie podnie\u015b\u0107 swoje poczucie warto\u015bci:
\n Stosuj afirmacje i doceniaj siebie.
\n Praktykuj wizualizacje i fantazje.
\n Praktykuj wi\u0119\u017a ze \u015brodowiskiem wzrokiem, d\u017awi\u0119kiem i dotykiem.
\n Rozwijaj umiej\u0119tno\u015bci (dowolne umiej\u0119tno\u015bci na dowolnym poziomie)
\n Praktykuj losowe akty \u017cyczliwo\u015bci (nie oczekuj\u0105c wdzi\u0119czno\u015bci). <\/p>\n
Aby \u0142agodnie podnie\u015b\u0107 swoje poczucie warto\u015bci:
\n Staraj si\u0119 polubi\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy (obiekty, sytuacje, warunki, dzia\u0142ania, zachowania, itd.).
\n Dodawaj codziennie wi\u0119cej pozycji do „rzeczy lubianych”.
\n (je\u015bli brzmi to zbyt prosto, lub nie widzisz zwi\u0105zku ze spraw\u0105, zawsze istnieje spos\u00f3b pierwszy) <\/p>\n
I niech ka\u017cdy zapami\u0119ta: 1. Wszelka zmiana pochodzi ze zmiany w \u015bwiadomo\u015bci. 2. \u015awiadomo\u015b\u0107 mo\u017cna zmienia\u0107 \u015bwiadomie. <\/p>\n
Serge Kahili King<\/p>\n
Tekst pochodzi ze strony www.huna.org<\/a><\/p>\n T\u0142umaczenie – Rados\u0142aw Aleksanderek<\/a>, www.transleto.com.pl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Termin „funkcja wykonawcza,” kt\u00f3ry jest obecnie dosy\u0107 popularny w\u015br\u00f3d psychiatr\u00f3w, psycholog\u00f3w oraz pedagog\u00f3w, odnosi si\u0119 do hipotetycznego wyt\u0142umaczenia, czemu niekt\u00f3rzy ludzie, w szczeg\u00f3lno\u015bci dzieci, maj\u0105 problem z dokonywaniem odpowiednich wybor\u00f3w (oznaczaj\u0105cych wybory, kt\u00f3rych wed\u0142ug psychiatr\u00f3w, psycholog\u00f3w i pedagog\u00f3w powinny dokonywa\u0107).<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-690","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"yoast_head":"\n