Nie b\u0119d\u0119 traci\u0142 czasu. \u0179r\u00f3d\u0142em stresu jest to, co og\u00f3lnie mo\u017cna nazwa\u0107 oporem (po hawajsku nazywa si\u0119 on ku 'e, co oznacza „by\u0107 oddzielonym”, „sta\u0107 z boku”). Przejawem naturalnego oporu jest, na przyk\u0142ad, tarcie, kt\u00f3re umo\u017cliwia nam chodzenie po ziemi, lub si\u0142a rozp\u0119du pi\u0142ki baseballowej, utrzymuj\u0105ca j\u0105 na okre\u015blonym torze, dzi\u0119ki czemu nie b\u0142\u0105dzi ona po ca\u0142ej okolicy; naturalne jest r\u00f3wnie\u017c opieranie si\u0119 przyzwyczaje\u0144 i wspomnie\u0144 pr\u00f3bom wprowadzenia do nich jakichkolwiek zmian.<\/p>\n
\nNaturalny op\u00f3r jest elementem zdrowego cyklu \u017cyciowego, w kt\u00f3rym wszystko ma tendencj\u0119 do pozostawania w niezmienionym kszta\u0142cie, lecz jednocze\u015bnie zachowuje dostateczn\u0105 elastyczno\u015b\u0107, by m\u00f3c przystosowywa\u0107 si\u0119 do dowolnej zmiany.
\nOg\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, istniej\u0105 cztery rodzaje oporu, kt\u00f3re zostan\u0105 przedstawione ni\u017cej. Om\u00f3wi\u0119 pozytywne i negatywne aspekty ka\u017cdego z nich wraz z tym, co nazywam „chodzeniem na skr\u00f3ty”, czyli prostymi technikami, kt\u00f3re przy poszczeg\u00f3lnych rodzajach napi\u0119cia mog\u0105 przynie\u015b\u0107 znaczn\u0105 ulg\u0119.<\/p>\n
Op\u00f3r fizyczny<\/b>
\nKiedy nasze cia\u0142o do\u015bwiadcza uderzenia, uk\u0142ucia, skaleczenia lub oparzenia, w naturalny spos\u00f3b reaguje stresem, o kt\u00f3rym by\u0142a mowa wy\u017cej; w takich przypadkach posiniaczenia, rany i p\u0119cherze uwa\u017camy za naturaln\u0105 konsekwencj\u0119 tych zdarze\u0144. Ale niekoniecznie tak musi by\u0107. Istniej\u0105 tu szerokie mo\u017cliwo\u015bci. Jedni ludzie przebijaj\u0105 sobie rami\u0119 stalow\u0105 ig\u0142\u0105 bez zranienia i krwawienia, inni mog\u0105 w\u0142o\u017cy\u0107 r\u0119k\u0119 do cia\u0142a cz\u0142owieka nie czyni\u0105c mu krzywdy i nie pozostawiaj\u0105c \u015bladu, jeszcze inni potrafi\u0105 chodzi\u0107 po ogniu i nie ulega\u0107 poparzeniom. By\u0107 mo\u017ce zabrzmi to niewiarygodnie, ale uwa\u017cam, \u017ce s\u0105 to rzeczy ca\u0142kowicie naturalne, aczkolwiek niecodzienne. Zwykle nasze cia\u0142o reaguje stresem na trucizn\u0119, substancje toksyczne, promieniowanie czy dodatnie \u0142adunki elektryczne, ale s\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy mog\u0105 wypi\u0107 roztw\u00f3r arszeniku lub alkohol metylowy, nie doznaj\u0105c szwanku; nie ka\u017cdy cz\u0142owiek pracuj\u0105cy przy azbe\u015bcie choruje, zdarzaj\u0105 si\u0119 te\u017c osoby odporne na wy\u017cszy ni\u017c przeci\u0119tnie poziom promieniowania, a s\u0105 i tacy, kt\u00f3rych pobudzaj\u0105 jony dodatnie.<\/p>\n
Ci, kt\u00f3rzy nie reaguj\u0105 stresem na trucizn\u0119 lub zranienie, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od tych, kt\u00f3rzy tak w\u0142a\u015bnie reaguj\u0105 tym, \u017ce charakteryzuj\u0105 si\u0119 wy\u017csz\u0105 tolerancj\u0105 na substancje i warunki stresogenne. Co oznacza wy\u017csza tolerancja? Oznacza, \u017ce dany cz\u0142owiek jest w stanie znie\u015b\u0107 wy\u017cszy ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi poziom stresu, zanim pojawiaj\u0105cy si\u0119 op\u00f3r organizmu wytworzy tak du\u017ce napi\u0119cie, \u017ce spowoduje za\u0142amanie jego funkcji. Podwy\u017cszona odporno\u015b\u0107 takich ludzi na warunki stresogenne mo\u017ce wynika\u0107 z dw\u00f3ch powod\u00f3w – albo w chwili ich zaistnienia znajduj\u0105 si\u0119 oni w stanie wi\u0119kszego odpr\u0119\u017cenia, tote\u017c potrzebny jest silniejszy stres, by spowodowa\u0107 takie napi\u0119cie, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142oby objawy za\u0142amania, lub te\u017c \u015bwiadomie nauczyli swoje cia\u0142o innego reagowania przez zmniejszenie oporu organizmu drog\u0105 zmiany stosownego wzorca. Wiemy, na przyk\u0142ad, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie wy-trenowali sw\u00f3j organizm, pij\u0105c stopniowo coraz wi\u0119ksze dawki arszeniku. Ja osobi\u015bcie wola\u0142bym \u0107wiczy\u0107 rozlu\u017anianie si\u0119.<\/p>\n
W ka\u017cdym razie, mo\u017cliwa jest taka zmiana reakcji naszego organizmu, by ostry mechaniczny uraz nie dawa\u0142 w rezultacie fizycznego uszkodzenia cia\u0142a. W roku 1983, b\u0119d\u0105c na wyspie Tahiti w towarzystwie tahita\u0144skiego kahuny, powoli przechadza\u0142em si\u0119 bosymi stopami po rozleg\u0142ym obszarze roz\u017carzonej lawy, pewnie st\u0105paj\u0105c po ka\u017cdym napotkanym kamieniu. Nie poparzy\u0142em st\u00f3p, ani nawet nie spali\u0142em w\u0142os\u00f3w na nogach. Widzia\u0142em wielu ludzi chodz\u0105cych po ogniu i znam szereg sposob\u00f3w, aby m\u00f3c to robi\u0107. Najpowszechniejszym z nich jest oddanie si\u0119 z wiar\u0105 pod opiek\u0119 bosk\u0105, ale jest on skuteczny tylko wtedy, kiedy wiara jest dostatecznie silna. Drugim znanym mi i cz\u0119sto stosowanym sposobem jest stan odwr\u00f3cenia uwagi, podobny do transu, w kt\u00f3rym skupiamy si\u0119 nie na ogniu, lecz na czym\u015b zupe\u0142nie innym. Trzeci spos\u00f3b to odpowiednia motywacja, g\u0142\u0119bokie, wysoce energetyczne pragnienie przej\u015bcia na drug\u0105 stron\u0119. Cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 wszystkich tych trzech rodzaj\u00f3w post\u0119powania jest odwr\u00f3cenie uwagi \u015bwiadomego umys\u0142u od ognia, na skutek czego zmniejsza si\u0119 lub zanika op\u00f3r zwi\u0105zany z wysok\u0105 temperatur\u0105 i cia\u0142o pod\u0105\u017ca za naturalnym cyklem natychmiastowego uzdrawiania. Takie w\u0142a\u015bnie rozumowanie by\u0142o podstaw\u0105 mojej teorii, zanim wszed\u0142em na gor\u0105c\u0105 law\u0119. Postanowi\u0142em sprawdzi\u0107 j\u0105, wypr\u00f3bowuj\u0105c na Tahiti now\u0105 metod\u0119. Zamiast stosowa\u0107 modlitw\u0119, odwr\u00f3cenie uwagi czy siln\u0105 motywacj\u0119, skoncentrowa\u0142em ca\u0142\u0105 swoj\u0105 uwag\u0119 dok\u0142adnie na tym, co robi\u0142em, nie pr\u00f3buj\u0105c zadawa\u0107 pyta\u0144, komentowa\u0107, czy analizowa\u0107 czegokolwiek. Dzi\u0119ki temu do\u015bwiadczy\u0142em takiej jedno\u015bci z najbli\u017cszym otoczeniem, \u017ce nie odczuwa\u0142em absolutnie \u017cadnego l\u0119ku. Dlatego te\u017c nie by\u0142o \u017cadnego oporu, a wi\u0119c i \u017cadnego spalania. Moje cia\u0142o przechodzi\u0142o przez naturalny cykl (stresu-napi\u0119cia-uwolnienia napi\u0119cia-odpr\u0119\u017cenia) tak szybko, \u017ce nie m\u00f3g\u0142 pojawi\u0107 si\u0119 efekt kumulacji napi\u0119cia.<\/p>\n
Zmiana wzorca<\/b>
\nBardzo dawno temu, tak dawno, \u017ce nie mog\u0119 sobie przypomnie\u0107, sk\u0105d dowiedzia\u0142em si\u0119 o tym, \u017ce je\u017celi potkn\u0105wszy si\u0119 o co\u015b, chcemy uwolni\u0107 si\u0119 od b\u00f3lu, musimy kilkana\u015bcie razy powt\u00f3rzy\u0107 to, co zrobili\u015bmy, lecz za ka\u017cdym razem bez potykania si\u0119, a w\u00f3wczas b\u00f3l zniknie. Stosowa\u0142em ten spos\u00f3b wielokrotnie nie zastanawiaj\u0105c si\u0119 g\u0142\u0119biej, jak on dzia\u0142a, ale ostatnio przestudiowa\u0142em szczeg\u00f3\u0142owo zachodz\u0105cy tu proces i zacz\u0105\u0142em naucza\u0107 go na moich kursach, zach\u0119caj\u0105c uczni\u00f3w, by wypr\u00f3bowali r\u00f3\u017cne warianty tej metody. Opracowana przeze mnie koncepcja m\u00f3wi\u0142a o tym, \u017ce tworz\u0105c nowy wzorzec przez zmian\u0119 zako\u0144czenia zaistnia\u0142ej sytuacji, dajemy ku inne wspomnienie danego zdarzenia, dzi\u0119ki czemu wymuszamy na nim zmian\u0119 stanu organizmu na taki, kt\u00f3ry odpowiada nowej wersji tego, co zasz\u0142o. Im mniej czasu up\u0142ynie od zdarzenia, tym szybciej powr\u00f3cimy do stanu harmonii.<\/p>\n
To, czego moi uczniowie dokonuj\u0105 u\u017cywaj\u0105c tego sposobu, zadziwia mnie i cieszy. Oto kilka przyk\u0142ad\u00f3w.
\nW tydzie\u0144 po zako\u0144czeniu kursu jeden z jego uczestnik\u00f3w stawia\u0142 p\u0142ot wok\u00f3\u0142 podw\u00f3rka na ty\u0142ach swojego domu. W pewnym momencie z ca\u0142ej si\u0142y grzmotn\u0105\u0142 si\u0119 m\u0142otkiem w palec u nogi, a nast\u0119pnie, zamiast rzuci\u0107 m\u0142otek na ziemi\u0119 i zareagowa\u0107 w normalny, rutynowy spos\u00f3b, polegaj\u0105cy na skakaniu, \u015bciskaniu bol\u0105cego palca i przeklinaniu, cofn\u0105\u0142 go, bowiem przypomnia\u0142 sobie, \u017ce nauczy\u0142em ich tworzy\u0107 nowy wzorzec przez zmian\u0119 zako\u0144czenia zdarzenia. Najpierw wykona\u0142 jeden ruch m\u0142otkiem, nie dotykaj\u0105c palca. Potem powt\u00f3rzy\u0142 t\u0119 czynno\u015b\u0107 jeszcze szesna\u015bcie razy. Wynik by\u0142 taki, \u017ce odczuwa\u0142 w palcu ju\u017c tylko lekkie mrowienie, tote\u017c m\u00f3g\u0142 powr\u00f3ci\u0107 do pracy, a gdy j\u0105 sko\u0144czy\u0142, palec nie by\u0142 ani st\u0142uczony, ani spuchni\u0119ty, ani te\u017c nie bola\u0142.
\nPewien lekarz z Teksasu donosi\u0142, \u017ce kiedy\u015b, kroj\u0105c no\u017cem sa\u0142at\u0119 na sur\u00f3wk\u0119, g\u0142\u0119boko skaleczy\u0142 si\u0119 w palec. Z punktu widzenia profesjonalisty wiedzia\u0142, \u017ce takie skaleczenie b\u0119dzie wymaga\u0142o wykonania kilku szw\u00f3w, ale mimo wszystko postanowi\u0142 wypr\u00f3bowa\u0107 m\u00f3j zwariowany pomys\u0142. Po kilkakrotnym powt\u00f3rzeniu ruch\u00f3w no\u017cem palec przesta\u0142 krwawi\u0107, a b\u00f3l ust\u0105pi\u0142, tote\u017c cz\u0142owiek ten zapomnia\u0142 o skaleczeniu i m\u00f3g\u0142 doko\u0144czy\u0107 przyrz\u0105dzanie sur\u00f3wki. Trzy dni p\u00f3\u017aniej przypomnia\u0142 sobie to zdarzenie i spojrza\u0142 na palec. Nie by\u0142o na nim ani \u015bladu skaleczenia.
\nPewna kobieta z Minnessoty, oparzywszy palec par\u0105, wydobywaj\u0105c\u0105 si\u0119 ze stoj\u0105cego na ogniu garnka, szybko powt\u00f3rzy\u0142a wykonywan\u0105 podczas oparzenia czynno\u015b\u0107, zmieniaj\u0105c jej zako\u0144czenie. B\u00f3l ust\u0105pi\u0142, a p\u0119cherze nawet si\u0119 nie pojawi\u0142y.<\/p>\n
Inna kobieta, mieszkaj\u0105ca w Kanadzie, przytrzasn\u0119\u0142a sobie palce drzwiami samochodu. Nie zwracaj\u0105c uwagi na zdziwionych przechodni\u00f3w powtarza\u0142a zamykanie drzwi do momentu, a\u017c b\u00f3l ust\u0105pi\u0142, a na palcach nie by\u0142o nawet \u015bladu st\u0142uczenia, ani skaleczenia. Chyba najciekawszy ze wszystkich by\u0142 przypadek kobiety z Kalifornii, kt\u00f3ra postanowi\u0142a podj\u0105\u0107 dzia\u0142ania z za\u0142o\u017ceniem, \u017ce ku \u017cyje chwil\u0105 obecn\u0105 i nie potrafi odr\u00f3\u017cni\u0107 plastycznego wytworu wyobra\u017ani od zdarzenia, zachodz\u0105cego w rzeczywisto\u015bci. Kilka tygodni wcze\u015bniej powa\u017cnie poparzy\u0142a nog\u0119 spalinami z rury wydechowej motocykla i rana nie chcia\u0142a si\u0119 goi\u0107. W \u017cywy spos\u00f3b odtworzy\u0142a w umy\u015ble przebieg zdarzenia, daj\u0105c mu inne zako\u0144czenie, w kt\u00f3rym gor\u0105ce spaliny nie spowodowa\u0142y \u017cadnego uszkodzenia nogi. Powt\u00f3rzy\u0142a to ponad czterdzie\u015bci razy, w wyniku czego zadawniona rana, kt\u00f3ra zaczyna\u0142a ju\u017c ropie\u0107, w ci\u0105gu trzech dni ca\u0142kowicie znik\u0142a.
\nMo\u017cliwo\u015bci tego prostego sposobu s\u0105 fantastyczne i nieograniczone, zw\u0142aszcza wtedy, kiedy mo\u017cemy go zastosowa\u0107 do uzyskiwania wynik\u00f3w w tera\u017aniejszo\u015bci w odniesieniu do zdarze\u0144 minionych. Na podstawie do\u015bwiadcze\u0144 stwierdzili\u015bmy, \u017ce najlepsze wyniki osi\u0105ga si\u0119 w\u00f3wczas, gdy wprowadza si\u0119 do wzorca mo\u017cliwie najmniejsze zmiany.<\/p>\n
Op\u00f3r emocjonalny<\/b>
\nOp\u00f3r mo\u017ce wynika\u0107 r\u00f3wnie\u017c ze strachu i gniewu. Sprzeciwiamy si\u0119 temu, czego si\u0119 boimy, a tak\u017ce temu, co nas z\u0142o\u015bci. Chocia\u017c stawianie oporu mo\u017ce by\u0107 wynikiem decyzji podj\u0119tej przez lono, jednak ku ze swojej strony przejawia op\u00f3r emocjonalny w postaci cyklu fizycznego stresu.
\nNaturalny l\u0119k ma na celu ostrzeganie nas o gro\u017c\u0105cym niebezpiecze\u0144stwie. Znika on w spos\u00f3b naturalny z chwil\u0105, gdy podejmujemy dzia\u0142ania. Jednak\u017ce z pomoc\u0105 tw\u00f3rczej wyobra\u017ani cz\u0119sto sztucznie podsycamy t\u0119 emocj\u0119 jeszcze d\u0142ugo po zdarzeniu i niejednokrotnie bez jakiegokolwiek z nim zwi\u0105zku. Niedawno podczas kursu, prowadzonego w naszym o\u015brodku na wyspie Kauai, pewna kobieta opowiada\u0142a, \u017ce uda\u0142o si\u0119 jej uratowa\u0107 dziecko od utoni\u0119cia, ale nie mo\u017ce wyzwoli\u0107 si\u0119 od urazu, kt\u00f3rego przy tym dozna\u0142a. Zach\u0119ci\u0142em j\u0105, by przeanalizowa\u0142a swoje wzorce my\u015blowe i w\u00f3wczas kobieta ta u\u015bwiadomi\u0142a sobie, \u017ce strach i uraz wynika\u0142y st\u0105d, i\u017c \u017cywo wyobra\u017ca\u0142a sobie, co mog\u0142oby si\u0119 sta\u0107, gdyby nie by\u0142a na miejscu zdarzenia. Zamiast cieszy\u0107 si\u0119 prawdziwym sukcesem, \u017ce uda\u0142o si\u0119 jej uratowa\u0107 dziecko, podsyca\u0142a l\u0119k fantazjowaniem. Przypominaj\u0105c sobie ci\u0105gle t\u0119 gro\u017an\u0105 sytuacj\u0119, wywo\u0142ywa\u0142a narastanie napi\u0119cia w ciele. Pami\u0119tajmy, \u017ce silny l\u0119k mo\u017ce by\u0107 istotnym czynnikiem, wywo\u0142uj\u0105cym takie objawy, jak parali\u017c, zmniejszona aktywno\u015b\u0107, sztywnienie, niepok\u00f3j, torsje czy zawroty g\u0142owy, tote\u017c nale\u017cy unika\u0107 sztucznego jego podtrzymywania i wzmacniania.
\nDruga z omawianych emocji – naturalny gniew jest skupieniem energii po to, by\u015bmy dokonali jakiej\u015b zmiany. Jest on dla nas ostrze\u017ceniem i bod\u017acem do bezpo\u015bredniego dzia\u0142ania, ale kiedy wykorzystujemy wspomnienie do ci\u0105g\u0142ego podsycania gniewu, staje si\u0119 on zjawiskiem nienaturalnym. Opr\u00f3cz tego, \u017ce ogarnia nas niepotrzebna z\u0142o\u015b\u0107, zwi\u0105zana raczej ze wspomnieniem, ni\u017c z dan\u0105 osob\u0105 lub aktualnie istniej\u0105c\u0105 sytuacj\u0105, d\u0142ugotrwa\u0142y gniew czyni prawdziwe spustoszenie w organizmie i prawdopodobnie stanowi podstawowy czynnik, wywo\u0142uj\u0105cy wi\u0119kszo\u015b\u0107 chor\u00f3b.
\nTeraz rozwa\u017cmy mo\u017cliwo\u015bci „p\u00f3j\u015bcia na skr\u00f3ty” w radzeniu sobie z tymi rodzajami emocji.<\/p>\n
Efekt oczekiwania<\/b>
\nDobrze jest wiedzie\u0107, czym rzeczywi\u015bcie jest nienaturalny strach. Jest on po prostu oczekiwaniem b\u00f3lu, wynikiem przenoszenia wyobra\u017ce\u0144 z punktu w tera\u017aniejszo\u015bci lub przesz\u0142o\u015bci do przysz\u0142o\u015bci i tworzenia w ten spos\u00f3b niepotrzebnego do\u015bwiadczenia. Nie ma on zwi\u0105zku z tera\u017aniejszo\u015bci\u0105, lecz z przysz\u0142o\u015bci\u0105, ale problem polega na tym, \u017ce ku o tym nie wie. Wszystko, co powstaje w naszym umy\u015ble jest traktowane przez nie jako rzeczywiste zdarzenie, maj\u0105ce miejsce w danej chwili. Oczekiwanie b\u00f3lu jest dla ku tym samym, co autentyczne jego do\u015bwiadczanie, tote\u017c wprowadza ono cia\u0142o w negatywny cykl stresu.<\/p>\n
L\u0119k mo\u017cna zmniejszy\u0107 przez \u015bwiadome odpr\u0119\u017cenie organizmu, ale w wielu wypadkach pomaga nam w tym r\u00f3wnie\u017c stosowna wiedza. Emocji tej zawsze towarzyszy napi\u0119cie, tote\u017c je\u017celi jeste\u015bmy ca\u0142kowicie odpr\u0119\u017ceni, nie mo\u017cemy doznawa\u0107 l\u0119ku. Strach nie pojawia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c wtedy, kiedy wiemy na pewno, \u017ce co\u015b, czego si\u0119 boimy, nie mo\u017ce si\u0119 wydarzy\u0107, ani spowodowa\u0107 b\u00f3lu. Jednak najszybszym i najprostszym sposobem na uwolnienie si\u0119 od tej emocji, jaki znalaz\u0142em, jest przeniesienie uwagi na jej przeciwie\u0144stwo. Strach jest oczekiwaniem b\u00f3lu, a wi\u0119c jego przeciwie\u0144stwem jest oczekiwanie przyjemno\u015bci. Zwykle demonstruj\u0119 to skupiaj\u0105c uwag\u0119 grupy na pytaniu: „Co by by\u0142o, gdyby w ci\u0105gu najbli\u017cszych pi\u0119ciu minut nast\u0105pi\u0142o co\u015b okropnego?” Po kilku chwilach, gdy pozwol\u0119 s\u0142uchaczom odczu\u0107 reakcje cia\u0142a, zadaj\u0119 inne pytanie: „A co by by\u0142o, gdyby zamiast tego sta\u0142o si\u0119 co\u015b wspania\u0142ego?” Wtedy ludzie do\u015bwiadczaj\u0105 natychmiastowego przesuni\u0119cia uwagi w kierunku przyjemno\u015bci. Tak wi\u0119c, nawet je\u017celi jeste\u015b ca\u0142kowicie pewny, \u017ce zdarzy si\u0119 co\u015b, co sprawi Ci b\u00f3l (na przyk\u0142ad, wizyta u dentysty), mimo wszystko uczy\u0144 wysi\u0142ek i prze\u0142\u0105cz si\u0119 na pozytywne oczekiwanie. Rola l\u0119ku ko\u0144czy si\u0119 z chwil\u0105 przekazania nam stosownego ostrze\u017cenia. Kiedy je odbierzemy, emocja ta przestaje nam by\u0107 potrzebna. Nie potrzebujemy ju\u017c r\u00f3wnie\u017c napi\u0119cia, kt\u00f3re ona powoduje.<\/p>\n
Technika bezwarunkowego wybaczania<\/b>
\nNienaturalny strach i efekty stresu, kt\u00f3re chcemy zmieni\u0107, s\u0105 wynikiem niew\u0142a\u015bciwych, nienaturalnych zasad \u017cyciowych. Ka\u017cdy z nas posiada ustalone normy odno\u015bnie tego, jak \u017cycie powinno si\u0119 toczy\u0107 i jak ludzie, nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c nas samych, powinni si\u0119 zachowywa\u0107. S\u0105 one naturalne i pozwalaj\u0105 nam by\u0107 w zgodzie z naszymi idea\u0142ami, a tak\u017ce stale dokonywa\u0107 pewnych zmian w celu doskonalenia naszego \u015bwiata. Nienaturalna natomiast jest norma, kt\u00f3ra m\u00f3wi: „Ludzie powinni dzia\u0142a\u0107 zgodnie z moimi oczekiwaniami, a je\u017celi tego nie robi\u0105, to s\u0105 \u017ali i nale\u017cy ich ukara\u0107”. Wywo\u0142uje ona silny gniew i stres, poniewa\u017c – czy nam si\u0119 to podoba, czy nie – ludzie nie b\u0119d\u0105 spe\u0142nia\u0107 naszych oczekiwa\u0144, cho\u0107by z powodu swojej tw\u00f3rczej spontaniczno\u015bci, je\u017celi nie z innych przyczyn. S\u0105 takie osoby, kt\u00f3re po to, by ograniczy\u0107 okazje do pojawiania si\u0119 gniewu i zmniejszy\u0107 stres, omijaj\u0105 wszelkie zakazy i nakazy, co w pewnym stopniu okazuje si\u0119 skuteczne. Skuteczniejszym sposobem jest jednak stosowanie relaksacji, poniewa\u017c, z uwagi na to, \u017ce z\u0142o\u015bci towarzyszy napi\u0119cie mi\u0119\u015bni, w stanie ca\u0142kowitego odpr\u0119\u017cenia nie mo\u017cemy do\u015bwiadcza\u0107 tej emocji. Natomiast moj\u0105 ulubion\u0105, uproszczon\u0105 metod\u0105 jest bezwarunkowe wybaczanie.<\/p>\n
Wybaczanie jest w zasadzie procesem stwierdzania, \u017ce to, co si\u0119 sta\u0142o – cokolwiek by to by\u0142o – nie ma ju\u017c znaczenia i nikomu nie szkodzi. Jest to wspania\u0142e dzia\u0142anie, pozwalaj\u0105ce uwolni\u0107 si\u0119 od ka\u017cdej \u015bwiadomej urazy i od wszelkiego poczucia winy, kt\u00f3re wielu z nas piel\u0119gnuje w sobie latami. Nie wszystkie \u017ar\u00f3d\u0142a obecnych reakcji ku s\u0105 \u0142atwe do odkrycia przez \u015bwiadomy umys\u0142, a dzieje si\u0119 tak cz\u0119\u015bciowo dlatego, \u017ce z\u0142o\u015b\u0107 mo\u017ce by\u0107 tylko jednym z czynnik\u00f3w, decyduj\u0105cych o naszym stanie. Je\u017celi jednak potrafiliby\u015bmy usun\u0105\u0107 istniej\u0105cy gniew, mogliby\u015bmy spowodowa\u0107 cz\u0119\u015bciowe roz\u0142adowanie ca\u0142ej sytuacji. Tak wi\u0119c, praktykuj\u0105c bezwarunkowe wybaczanie przede wszystkim musimy za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ka\u017cdy aktualny stan b\u00f3lu lub dyskomfortu jest wynikiem pewnej dozy gniewu, nawet je\u017celi nie wiemy, z czego on wynika. Jest to pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 \u0107wiczenia. Nast\u0119pnie dotykamy palcami oboj\u0119tne kt\u00f3rej r\u0119ki tego obszaru cia\u0142a, gdzie umiejscowiony jest b\u00f3l lub uczucie dyskomfortu i m\u00f3wimy: „Niezale\u017cnie od tego, z czym zwi\u0105zane jest to uczucie, wybaczam mu ca\u0142kowicie i nie ma ju\u017c ono dla mnie \u017cadnego znaczenia.” W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w natychmiast do\u015bwiadczymy co najmniej cz\u0119\u015bciowego uczucia ulgi, ale cz\u0119sto ulga b\u0119dzie ca\u0142kowita. Je\u017celi nie do\u015bwiadczysz jej wcale, stosuj t\u0119 technik\u0119 przez jedn\u0105 pe\u0142n\u0105 minut\u0119 z ca\u0142kowit\u0105 koncentracj\u0105 uwagi na tym procesie. W ten spos\u00f3b uwolnisz si\u0119 od z\u0142o\u015bci, stanowi\u0105cej cz\u0119\u015b\u0107 stresu. Polecam stosowanie tych jednominutowych sesji jak najcz\u0119\u015bciej i do wszystkiego, co robisz. Je\u017celi po up\u0142ywie jednej pe\u0142nej minuty nie b\u0119dzie \u017cadnej zmiany, oznacza to, \u017ce albo nie masz do czynienia z gniewem, albo te\u017c nie chcesz si\u0119 go pozby\u0107.<\/p>\n
Op\u00f3r mentalny<\/b>
\nZawsze, kiedy stawiamy op\u00f3r, pojawia si\u0119 stres. Op\u00f3r mentalny r\u00f3\u017cni si\u0119 od emocjonalnego tym samym, czym ocena r\u00f3\u017cni si\u0119 od analizy. Emocjonalnie opieramy si\u0119 wtedy, kiedy my\u015blimy, \u017ce co\u015b jest z\u0142e, natomiast opieranie si\u0119 mentalne wynika z mniemania, \u017ce co\u015b jest nieprawid\u0142owe. Sam w sobie op\u00f3r mentalny nie posiada niszcz\u0105cej si\u0142y, charakterystycznej dla strachu i gniewu, lecz podkopuje wiar\u0119 w siebie, poczucie w\u0142asnej warto\u015bci i zdrowie fizyczne w taki sam spos\u00f3b, w jaki drobne stru\u017cki wody powoduj\u0105 erozj\u0119 g\u00f3r. Przybiera on form\u0119 negatywnej krytyki ze strony lono, a ka\u017cda krytyka, kt\u00f3r\u0105 ku odbiera jako cios, wywo\u0142uje pewien, stosunkowo niewielki negatywny stres. Jednak\u017ce ciosy, z kt\u00f3rymi \u0142atwo radzimy sobie, kiedy jeste\u015bmy zdrowi i odpr\u0119\u017ceni, w sytuacji napi\u0119cia i przykrych wspomnie\u0144 o wcze\u015bniejszych nieszcz\u0119\u015bciach, bywaj\u0105 bardzo bolesne. Gdy tego rodzaju krytycyzm wchodzi w nawyk, staje si\u0119 on tak automatyczny, i\u017c cz\u0119sto pojawia si\u0119 w umy\u015ble, zanim zd\u0105\u017cymy go sobie u\u015bwiadomi\u0107, a nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce napi\u0119cie wyst\u0119puje niezale\u017cnie od tego, czy krytyka zosta\u0142a wypowiedziana g\u0142o\u015bno, czy nie.
\nJednym z najbardziej zwariowanych przekona\u0144, jakie ma nowoczesne spo\u0142ecze\u0144stwo, jest mniemanie, \u017ce krytyka to rzecz pozytywna, kt\u00f3ra pomaga nam wyci\u0105ga\u0107 stosowne nauki. Tymczasem, jedynym jej skutkiem jest stres i wzmocnienie tego, co krytykujemy. Sta\u0142e przypominanie sobie tego, czego nie zrobili\u015bmy w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy, zdecydowanie przeszkadza nam w uczeniu si\u0119. Kiedy jako dziecko uczyli\u015bmy si\u0119 chodzi\u0107, zapominali\u015bmy o tym, co by\u0142o niew\u0142a\u015bciwe, a zapami\u0119tywali\u015bmy tylko to, co przybli\u017ca\u0142o nas do celu. Ci, kt\u00f3rzy pami\u0119taj\u0105, jakie b\u0142\u0119dy pope\u0142nili, maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do powielania ich. Je\u017celi kto\u015b opanowuje lekcje w atmosferze wytykania b\u0142\u0119d\u00f3w, to udaje si\u0119 mu to mimo takiej atmosfery, a nie dzi\u0119ki niej. Cz\u0119sto jestem pytany o warto\u015b\u0107 tzw. „konstruktywnej krytyki”. Nie posiada ona \u017cadnej warto\u015bci. Za takim okre\u015bleniem kryje si\u0119 po prostu ch\u0119\u0107 usprawiedliwienia swojej sk\u0142onno\u015bci do wyg\u0142aszania krytycznych ocen. Motywacj\u0105 wytykania komu\u015b b\u0142\u0119d\u00f3w jest raczej ch\u0119\u0107 „zdo\u0142owania” cz\u0142owieka, ni\u017c autentyczne pragnienie pomocy. Je\u017celi chcemy rzeczywi\u015bcie pom\u00f3c danej osobie, powinni\u015bmy wskazywa\u0107 na jej sukcesy i uczy\u0107 j\u0105 sposob\u00f3w ich osi\u0105gania. Obecnie istnieje wysoka specjalizacja w tzw. analizie krytycznej, chocia\u017c rzadko mo\u017cna znale\u017a\u0107 w tej dziedzinie bieg\u0142ego praktyka. O ile krytyka wygl\u0105da w ten spos\u00f3b: „Nie, nie! Tak jest \u017ale! Zr\u00f3b to tak, g\u0142upku!”, o tyle proces analizy krytycznej przebiega zwykle nast\u0119puj\u0105co: „To co robisz nie przynosi takich rezultat\u00f3w, jakich oczekujesz, osi\u0105gniesz je w ten spos\u00f3b.” Za\u0142o\u017ceniem analizy krytycznej jest rozpoznawanie niedoci\u0105gni\u0119\u0107 i wydawanie zalece\u0144 bez oceny, ale osoba o niskim poczuciu w\u0142asnej warto\u015bci nawet pozytywn\u0105 analiz\u0119 krytyczn\u0105 potraktuje jako negatywn\u0105 krytyk\u0119, skierowan\u0105 do niej osobi\u015bcie, co wywo\u0142a u niej napi\u0119cie.
\nZ mojego do\u015bwiadczenia wynika, \u017ce reakcja na krytyk\u0119 jest podstawowym czynnikiem wywo\u0142uj\u0105cym astm\u0119, alergie, przezi\u0119bienia, b\u00f3le g\u0142owy i – prawdopodobnie z tego powodu, \u017ce usztywnia my\u015blenie – artretyzm.<\/p>\n
Odwracanie i przeplatanie<\/b>
\nNiekt\u00f3rzy ludzie s\u0105 tak bardzo przyzwyczajeni do sta\u0142ego krytykowania, \u017ce nie znaj\u0105 \u017cadnego innego sposobu niesienia pomocy we wprowadzaniu zmian u siebie i innych. Je\u017celi jeste\u015b jedn\u0105 z takich os\u00f3b, nie czuj si\u0119 gorszy, poniewa\u017c reprezentujesz wi\u0119kszo\u015b\u0107. Moja rada dla Ciebie jest nast\u0119puj\u0105ca: krytykuj, je\u017celi ju\u017c musisz, ale r\u00f3b to inaczej. Oto dwie mo\u017cliwo\u015bci.
\nOdwracanie. Chodzi o odwr\u00f3cenie zwyk\u0142ego wzorca krytyki, kt\u00f3ry polega na tym, \u017ce najpierw zwracamy uwag\u0119 na co\u015b dobrego, a nast\u0119pnie oferujemy krytyk\u0119. Na przyk\u0142ad: „Namalowa\u0142e\u015b pi\u0119kny obraz, ale niebo jest zbyt czerwone”. Zdecydowanie lepszy efekt osi\u0105ga si\u0119 w\u00f3wczas, kiedy odwr\u00f3cimy kolejno\u015b\u0107 i powiemy: „S\u0105dz\u0119, \u017ce to niebo jest zbyt czerwone, ale obraz jest pi\u0119kny”. Odwr\u00f3cenia takiego dokonujemy po to, by wypowied\u017a ko\u0144czy\u0142a si\u0119 komplementem, poniewa\u017c w kategoriach napi\u0119cia i odpr\u0119\u017cenia komplement neutralizuje skutki krytyki, zw\u0142aszcza w ciele m\u00f3wi\u0105cego, ale w znacznym stopniu tak\u017ce w ciele s\u0142uchacza, tote\u017c staje si\u0119 on bardziej otwarty na pomoc.
\nPrzeplatanie. Tu procedura jest podobna do poprzedniej, lecz r\u00f3\u017cni si\u0119 od niej tym, \u017ce zaczynamy od komplementu, nast\u0119pnie krytykujemy i ko\u0144czymy r\u00f3wnie\u017c komplementem. Na przyk\u0142ad: „To pi\u0119kny obraz, cho\u0107 niebo jest zbyt czerwone, ale bardzo mi si\u0119 podoba, jak namalowa\u0142e\u015b fale,” Takie podej\u015bcie, opr\u00f3cz pomocy w uwolnieniu stresu, pozwoli rozm\u00f3wcy przyj\u0105\u0107 krytyk\u0119 w spos\u00f3b bardziej zrelaksowany i z wi\u0119ksz\u0105 ch\u0119ci\u0105 wprowadzenia zmiany.<\/p>\n
Op\u00f3r duchowy<\/b>
\nOp\u00f3r wewn\u0119trzny i wynikaj\u0105ce z niego napi\u0119cie mo\u017ce powsta\u0107 w wyniku pod\u0105\u017cania w kierunku fizycznego bod\u017aca, lub odsuwania si\u0119 od niego, w wyniku strachu i gniewu lub obrony przed negatywn\u0105 krytyk\u0105. Mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c pojawi\u0107 si\u0119 jako rezultat wyizolowania. Pami\u0119taj, \u017ce hawajskim s\u0142owem okre\u015blaj\u0105cym op\u00f3r jest ku’e, kt\u00f3re oznacza „sta\u0107 z boku”. Napi\u0119cie zwi\u0105zane z oporem pojawia si\u0119, mi\u0119dzy innymi w\u00f3wczas, gdy izolujemy si\u0119 od czego\u015b lub pr\u00f3bujemy to uczyni\u0107. W przypadku oporu duchowego unikamy danego miejsca, jakiej\u015b grupy lub nawet ca\u0142ego \u015bwiata, poniewa\u017c czujemy, \u017ce nie jeste\u015bmy ich cz\u0119\u015bci\u0105. Zdarza si\u0119 to cz\u0119sto z tego powodu, \u017ce w naszym odczuciu nie jeste\u015bmy akceptowani, ale reakcja taka mo\u017ce wynika\u0107 r\u00f3wnie\u017c z faktu, \u017ce czujemy si\u0119 zwi\u0105zani z czym\u015b innym. Istnieje tak wiele mo\u017cliwych kombinacji przekona\u0144, mog\u0105cych wywo\u0142ywa\u0107 takie stany emocjonalne, \u017ce ich pochodzenie nie ma znaczenia. Istotne jest, \u017ce im bardziej jeste\u015bmy wyizolowani, tym wi\u0119kszy jest negatywny stres. Nieuczestniczenie w dzia\u0142aniach grupy i brak poczucia sensu jednoczenia si\u0119 z obszarem, na kt\u00f3rym \u017cyjemy, powoduje stosunkowo niewielki stres (je\u017celi nie towarzyszy temu strach, z\u0142o\u015b\u0107, albo krytyka), ale je\u017celi popadamy w skrajno\u015bci, polegaj\u0105ce na d\u0142ugotrwa\u0142ym oddawaniu si\u0119 marzeniom, zbyt d\u0142ugim medytowaniu, a nawet na pewnych formach autyzmu, mo\u017cemy \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 na siebie wiele problem\u00f3w zdrowotnych. D\u0142ugotrwa\u0142e oddawanie si\u0119 marzeniom oznacza, \u017ce sp\u0119dzamy wi\u0119kszo\u015b\u0107 naszego dnia ze \u015bwiadom\u0105 uwag\u0105 skupion\u0105 na rzeczach, nie zwi\u0105zanych ze \u015bwiatem, w kt\u00f3rym \u017cyjemy (pisarze zachowuj\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki temu, \u017ce wykonuj\u0105 czynno\u015bci fizyczne, takie jak pisanie odr\u0119czne, pisanie na maszynie czy komputerze, lub dyktowanie). <\/p>\n
Przed\u0142u\u017cone medytowanie to sp\u0119dzanie wi\u0119kszo\u015bci czasu w jakim\u015b stanie skupienia, kt\u00f3ry Przenosi nasz\u0105 uwag\u0119 z otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata i z naszego cia\u0142a na co\u015b innego, czego skutkiem jest zmniejszenie poboru tlenu i gromadzenie si\u0119 toksyn. Ale napie.de powstaje tak\u017ce w wyniku d\u0142ugotrwa\u0142ego oddzielenia \u0142ono od naszego ku, czyli \u015bwiadomo\u015bci mentalnej od \u015bwiadomo\u015bci cia\u0142a. Dzieje si\u0119 tak, na przyk\u0142ad, wtedy, kiedy zbyt d\u0142ugo \u015bpimy (w\u0142a\u015bnie dlatego zbyt d\u0142ugi sen mo\u017ce powodowa\u0107 ospa\u0142o\u015b\u0107 i r\u00f3\u017cnego rodzaju b\u00f3le). Ludzie podlegaj\u0105cy takim formom wyizolowania z rzeczywisto\u015bci (czyli tacy, kt\u00f3rzy zbyt d\u0142ugo \u015bpi\u0105, przez wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 czasu oddaj\u0105 si\u0119 marzeniom lub zbyt cz\u0119sto przebywaj\u0105 w stanach medytacyjnych) stwierdzaj\u0105, \u017ce wzmaga si\u0119 u nich nieprzyjemne uczucie przy „powrocie do cia\u0142a” po d\u0142ugich okresach „nieobecno\u015bci” w nim, co z kolei sk\u0142ania ich do przed\u0142u\u017cania tych okres\u00f3w. Powodem tego, \u017ce cia\u0142o odczuwa dyskomfort w sytuacji bycia tu i teraz jest w\u0142a\u015bnie d\u0142ugotrwa\u0142e odrywanie si\u0119 od otaczaj\u0105cej nas rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Mia\u0142em w tym zakresie osobiste do\u015bwiadczenie. Zdarzy\u0142o si\u0119 to podczas wyprawy z moimi synami do High Sierras. W pewnym momencie by\u0142o mi trudno dotrzymywa\u0107 im kroku, tote\u017c zastosowa\u0142em technik\u0119, polegaj\u0105c\u0105 na powtarzaniu pie\u015bni, kt\u00f3ra od\u0142\u0105czy\u0142a m\u00f3j umys\u0142 od cia\u0142a i w ten spos\u00f3b mog\u0142em posuwa\u0107 si\u0119 szybciej, nie odczuwaj\u0105c \u017cadnego dyskomfortu. Bez problemu nad\u0105\u017ca\u0142em za synami, dop\u00f3ki nie dotarli\u015bmy do campingu. Kiedy ponownie po\u0142\u0105czy\u0142em si\u0119 ze swoim cia\u0142em, natychmiast opad\u0142em z si\u0142 z powodu wyczerpania. Moje od\u0142\u0105czone lono by\u0142o ca\u0142kowicie nie\u015bwiadome rozpaczliwych sygna\u0142\u00f3w ku, informuj\u0105cych o narastaj\u0105cym napi\u0119ciu i odwodnieniu. Ch\u0142opcy pobiegli do wodospadu, a ja – \u017ceby m\u00f3c dotrze\u0107 do sto\u0142\u00f3wki – musia\u0142em przez p\u00f3\u0142 godziny namawia\u0107 swoje ku, by zechcia\u0142o przywr\u00f3ci\u0107 mnie do stanu normalnego.<\/p>\n
Nie ma \u015bcis\u0142ych zasad, okre\u015blaj\u0105cych jak d\u0142ugo mo\u017cemy pozostawa\u0107 wy\u0142\u0105czeni, nie doznaj\u0105c nadmiernego napi\u0119cia, poniewa\u017c ka\u017cdy z nas ma inn\u0105 przemian\u0119 materii i inn\u0105 motywacj\u0119. Najlepszym sprawdzianem jest nasze samopoczucie. Je\u017celi po powrocie ze stanu wy\u0142\u0105czenia czujemy si\u0119 dobrze, oznacza to, \u017ce d\u0142ugo\u015b\u0107 okresu przebywania w nim by\u0142a dla nas w\u0142a\u015bciwa. Kiedy jednak wy\u0142\u0105czanie si\u0119 duchowe stanowi dla nas problem, to w jego rozwi\u0105zaniu mo\u017ce pom\u00f3c \u015bwiadome podj\u0119cie jakiej\u015b dzia\u0142alno\u015bci fizycznej, zaanga\u017cowanie si\u0119 w kontakty z lud\u017ami lub z przyrod\u0105, a tak\u017ce praktykowanie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa.<\/p>\n
Szczeg\u00f3lnym przypadkiem wyizolowania jest autyzm. Osoba znajduj\u0105ca si\u0119 w tym stanie tak dalece wycofa\u0142a si\u0119 ze \u015bwiata zewn\u0119trznego, \u017ce zwykle potrzebna jest jej pomoc w powrocie do nie-go. Zakres objaw\u00f3w autyzmu obejmuje niech\u0119\u0107 do m\u00f3wienia i do podejmowania dzia\u0142a\u0144, niech\u0119\u0107 do reagowania na ludzi i otoczenie, a nawet ca\u0142kowite niedostrzeganie ich. Stanowi temu mog\u0105 te\u017c towarzyszy\u0107 rytmiczne bezcelowe ruchy. Najskuteczniejsz\u0105 kuracj\u0105 jest tu chyba darzenie takiej osoby bezwarunkow\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105. Tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 do czynienia z tym problemem polecam ksi\u0105\u017ck\u0119 Barry Kaufmana, cho\u0107 w niekt\u00f3rych przypadkach wystarczy po prostu odrobina mi\u0142o\u015bci. Nauczycielka jednego z moich s\u0142uchaczy mia\u0142a uczennic\u0119, kt\u00f3rej stan mo\u017cna by\u0142o okre\u015bli\u0107 jako granicz\u0105cy z autyzmem. Dziewczynka nie m\u00f3wi\u0142a i nie uczestniczy\u0142a w \u017cadnych dzia\u0142aniach. Od momentu przyprowadzenia jej do szko\u0142y do momentu odebrania siedzia\u0142a spokojnie i nie reagowa\u0142a na \u017cadne przejawy troski ze strony nauczycielki. Z uwagi na ograniczony czas, jaki nauczyciel mo\u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0107 pojedynczemu uczniowi w szkole zaproponowa\u0142em, by po ka\u017cdej lekcji nauczycielka po prostu siada\u0142a obok dziecka, na\u015bladuj\u0105c mo\u017cliwie najdok\u0142adniej ka\u017cd\u0105 pozycj\u0119, wyraz twarzy i ruch, kt\u00f3ry wykonywa\u0142a dziewczynka i \u017ceby po up\u0142ywie dw\u00f3ch minut delikatnie dotyka\u0142a jej, m\u00f3wi\u0105c „Dzi\u0119kuj\u0119”. Po trzech tygodniach dziewczynka rozmawia\u0142a z kole\u017cankami, u\u015bmiecha\u0142a si\u0119 i zacz\u0119\u0142a uczestniczy\u0107 w \u017cyciu klasy.<\/p>\n
Prze\u0142o\u017cy\u0142a: Katarzyna Straszewska
\nTytu\u0142 orygina\u0142u: „Urban shaman”
\nISBN 83-909045-0-0
\n277 stron, Wydawnictwo POLIGRAF, 1998 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"