Hawajska koncepcja bog\u00f3w i bogi\u0144 r\u00f3\u017cni si\u0119 znacznie od zachodnich czy bliskowschodnich, r\u00f3\u017cni si\u0119 r\u00f3wnie\u017c od tradycji Afryka\u0144skich i Australijskich, od tych z Ameryki Po\u0142udniowej i P\u00f3\u0142nocnej. Pomimo, i\u017c wci\u0105\u017c r\u00f3\u017cna, zdaje si\u0119 by\u0107 bli\u017csza bardziej eklektycznym tradycjom Indii, Chin czy Japoni ni\u017c jakimkolwiek innym.
\n
\nS\u0142owem okre\u015blaj\u0105cym boginie czy bog\u00f3w w j\u0119zyku hawajskim jest akua<\/i>, kt\u00f3rego znaczenie jest bardzo szerokie. Mo\u017ce by\u0107 stosowane do ducha czego\u015b– niewidzialnej si\u0142y animuj\u0105cej (poruszaj\u0105cej) lub stw\u00f3rczej . St\u0105d Stw\u00f3rca, wiatr, pe\u0142nia ksi\u0119\u017cyca, wysokiej rangi szef, niewolnik, duch i to co wprawia silnik w ruch, mo\u017ce by\u0107 nazywane akua<\/i> w zale\u017cno\u015bci od kontekstu. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w s\u0142owo to jest stosowane do si\u0142, os\u00f3b i rzeczy, kt\u00f3re maj\u0105 du\u017co „mana” no. si\u0142y lub wp\u0142ywu. Oznacza to, i\u017c kiedy s\u0142yszymy lub czytamy historie o jestestwie takim jak Pele, bogini wulkanu, nie mo\u017cemy by\u0107 pewni czy chodzi o ducha naturalnego zjawiska, czy ludzkiego przodka jakiego\u015b szczeg\u00f3lnego rodu. Mog\u0105 to by\u0107 obydwa przypadki lub \u017caden.<\/p>\n
Inn\u0105 wa\u017cn\u0105 cecha Hawajskich bog\u00f3w i bogi\u0144 jest to, \u017ce cz\u0119sto s\u0105 ze sob\u0105 zupe\u0142nie nie zwi\u0105zani. Ludzie pojmuj\u0105 Greckich bog\u00f3w Olimpijskich jako rodzin\u0119 przeciwstawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 Tytanom lub Nordycki Aesir walcz\u0105cy przeciwko Vanirowi, tymczasem relacje mi\u0119dzy hawajskimi bogami i boginiami wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 niepor\u00f3wnywalne. Jaki pisze Martha Beckwith w Mitologii Hawajskiej „Wydaje mi si\u0119 dlatego prawdopodobne, \u017ce r\u00f3\u017cne rodziny przybywaj\u0105ce na wyspy przynosi\u0142y ze sob\u0105 swoich bog\u00f3w i rytua\u0142y z nimi zwi\u0105zane.” W przeciwie\u0144stwie do Hinduizmu, kt\u00f3ry przynajmniej stara si\u0119 wi\u0105za\u0107 w ca\u0142o\u015b\u0107 bog\u00f3w i boginie r\u00f3\u017cnych ludzi, czas\u00f3w i miejsc, Hawajczycy rzadko trudzili si\u0119 w tym celu, pozwalaj\u0105c zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnym tradycjom istnie\u0107 obok siebie w radosnym chaosie. I w kilku przypadkach kiedy wyst\u0105pi\u0142a jaka\u015b integracja, zawsze mia\u0142a ograniczony zasi\u0119g.
\nJeszcze jedn\u0105 cech\u0105, o kt\u00f3rej nale\u017cy powiedzie\u0107, hawajskich bogach i boginiach, jest to \u017ce im wi\u0119cej mocy im przyznawano, tym wi\u0119cej form mogli oni przyj\u0105\u0107 wed\u0142ug swojej woli. Najpot\u0119\u017cniejsi mogli przyj\u0105\u0107 form\u0119 cz\u0142owieka, zwierz\u0119cia, ro\u015bliny, minera\u0142u czy inn\u0105. B\u00f3g Kamapua’a dla przyk\u0142adu m\u00f3g\u0142 zmienia\u0107 si\u0119 w cz\u0142owieka, \u015bwini\u0119, ryb\u0119, pewien typ trawy czy nawet deszcz. W j\u0119zyku hawajskim formy te nazywane s\u0105 kino lau<\/i> (wiele cia\u0142).<\/p>\n
W tym artykule skupimy uwag\u0119 na Hawajskich boginiach, ale poniewa\u017c ich jest bardzo wiele, przyjrzymy si\u0119 siedmiu najwa\u017cniejszym. Nawet tak ograniczaj\u0105c temat, tylko niewiele informacji mo\u017cna przekaza\u0107 o ka\u017cdej. Do informacji osi\u0105galnych w innych \u017ar\u00f3d\u0142ach, takich jak Mitologia Hawajska M.Beckwith, dodam informacje przekazane mi przez cz\u0142onk\u00f3w rodziny Kahili, kt\u00f3rzy osobi\u015bcie przekazywali mi swoj\u0105 tradycj\u0119.<\/p>\n
Hina zdaje si\u0119 by\u0107 najstarsz\u0105 bogini\u0105, znana jest na ca\u0142ym Pacyfiku pod imionami Hina, Sina lub ‘Ina. Reprezentuje \u017ce\u0144sk\u0105 energi\u0119 i odmiana jej imienia – hine jest u\u017cywana jako zaimek oznaczaj\u0105cy kobiet\u0119 lub kobieco\u015b\u0107 (np. wahine). W wielu historiach jest blisko zwi\u0105zana z ksi\u0119\u017cycem, oceanami i kobiecymi zaj\u0119ciami takimi jak przygotowywanie tapy, na r\u00f3wni zreszt\u0105 z uzdrawianiem. Posiada wiele r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w i epitet\u00f3w skrywaj\u0105cych ca\u0142kiem szeroki zasi\u0119g ludzkich aktywno\u015bci. W najstarszych historiach ona jest czasami \u017con\u0105, siostr\u0105 matk\u0105 lub babk\u0105 Maui’ego, jak r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a w\u0142\u0105czona do nowszych religii jako \u017cona Kane lub Ku. Ale nie pojawia si\u0119 nigdzie w panteonie Pele. S\u0142owo hina<\/i> oznacza „spada\u0107”, „szary” i „trysn\u0105\u0107 w jakim\u015b kierunku”. Niekt\u00f3re formy mo\u017ce przyj\u0105\u0107 to posta\u0107 ptaka ‘elepaio<\/i>, koralowca, odmian\u0119 banana czy tykw\u0119.<\/p>\n
Haumea jest wielk\u0105 bogin\u0105 ziemi, czasami zr\u00f3wnywan\u0105 z Papa – Stworzycielk\u0105, a czasami z La’iLa’i, pierwsz\u0105 kobiet\u0105. M\u00f3wi si\u0119, \u017ce jej dzieci zrodzi\u0142y si\u0119 z r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bci jej cia\u0142a, co cz\u0119sto zdarza si\u0119 w przypadku bogi\u0144 ziemi. To, \u017ce jest bardzo star\u0105 bogini\u0105 udowadnia fakt, \u017ce by\u0142a w\u0142\u0105czona do wielu r\u00f3\u017cnych Hawajskich religii, w\u0142\u0105cznie z t\u0105 opart\u0105 o Pele, dla kt\u00f3rej odgrywa rol\u0119 matki. Jest zazwyczaj wi\u0105zana z zapasami \u017cywno\u015bci, ma\u0142\u017ce\u0144stwem, urodzinami i odrodzeniem. W pie\u015bniach jest nazywana Haumea „o mistycznych kszta\u0142tach, o\u015bmiu formach czy czterech tysi\u0105cach form”. Jedn\u0105 z jej bardziej znanych form jest drzewo chlebowe. Nie ma w hawajskim pojedy\u0144czego s\u0142owa haumea<\/i>, ale hau<\/i> mo\u017ce znaczy\u0107 „w\u0142adc\u0119”, a mea<\/i> oznacza\u0107 „czerwony (jak czerwone ziemie)”. Z powodu jej pozycji jako bogini ziemi, i poniewa\u017c Hawajczycy uwa\u017cali kamienie za ko\u015bci ziemi, Kahili uwa\u017caj\u0105, \u017ce reprezentuje ona \u017cywio\u0142 kamienia.<\/p>\n
Pele jest dzisiaj najlepiej znana. Pomimo \u017ce uczeni uznaj\u0105 j\u0105 jako wytw\u00f3r zupe\u0142nie lokalny, historie o Pele m\u00f3wi\u0105, \u017ce przyby\u0142a na te wyspy sk\u0105din\u0105d, czasami jako cz\u0142owiek z Tahiti, a czasami jako naturalna si\u0142a, kt\u00f3ra uformowa\u0142a Hawajski \u0142a\u0144cuch wysp wulkanicznych. Aczkolwiek w wi\u0119kszo\u015bci popularnych historii, kiedy przybywa\u0142a zasta\u0142a wyspy ju\u017c uformowane. L\u0105duj\u0105c najpierw na Ni’ihau a p\u00f3\u017aniej na Kauai i poruszaj\u0105c si\u0119 a\u017c do osi\u0105gni\u0119cia obecnego domu w kraterze Kilauea na Wielkiej Wyspie. Po Hawajsku jej imi\u0119 Pele oznacza p\u0142ynn\u0105 law\u0119. Wi\u0119c jest nie tylko duchem \u017cyj\u0105cym w lawie, ale r\u00f3wnie\u017c duchem samej lawy. Ale nie jest sch\u0142odzon\u0105 skaln\u0105 ska\u0142\u0105 i legenda, \u017ce ona przeklnie ka\u017cdego, kto zabierze ska\u0142y z jej wysp s\u0105 nowym mitem, a nie cz\u0119\u015bci\u0105 dawnej tradycji hawajskiej. Jej wiele form, przyjmowanych przez ni\u0105 oraz przez aspekty jej duchowej rodziny to stara, dojrza\u0142a lub m\u0142oda kobieta, bia\u0142y pies, ogie\u0144, lawa, wiatr, chmury, pioruny i grzmoty. Jest r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zana z ‘ohelo<\/i> – ro\u015blin\u0105 rosn\u0105c\u0105 w szczelinach wulkan\u00f3w.<\/p>\n
Hi’iaka jest siostr\u0105 Pele, urodzon\u0105 w kszta\u0142cie jaja. Jej cz\u0119ste imi\u0119 to Hi’aka i Ka poli o Pele<\/i> t\u0142umaczone dos\u0142ownie jako „Hi’aka pod pach\u0105 Pele” znaczeniu (nadanym przez misjonarzy) „Hi’aka w sercu Pele” co si\u0119 zmieni\u0142o w id\u0119, \u017ce Hi’iaka by\u0142a najm\u0142odsz\u0105 i ulubion\u0105 siostr\u0105 Pele. Aczkolwiek, najwcze\u015bniejsze wzmianki pokazuj\u0105, \u017ce Hi’iaka by\u0142a jedyn\u0105 siostr\u0105 Pele, kt\u00f3ra przyby\u0142a z ni\u0105 na Hawaje. Inne „siostry” Hi’iaka s\u0105 w zasadzie tylko aspektami orginalnej Hi’aki. Ale „pacha” r\u00f3wnie dobrze mo\u017ce by\u0107 eufemizmem dla innej cz\u0119\u015bci cia\u0142a, wi\u0119c Hi’aka mog\u0142a by\u0107 c\u00f3rk\u0105 Pele. Wszystkie „siostry” Hi’aka maj\u0105 formy chmur, cho\u0107 samo imi\u0119 odnosi si\u0119 bardziej do „podtrzymywania” chmur, na nie do samych chmur. Wi\u0119c jest Hi’iaka-wawahi-lani<\/i> (podtrzymujaca chmury- dziury w niebie) Hi’iaka-kapu-enaena<\/i> (podtrzymuj\u0105ca czerwon\u0105\/gor\u0105c\u0105 g\u00f3r\u0119 chmur) Hi’iaka noho-lani<\/i> (podtrzymujaca chmury wspinaj\u0105ce si\u0119 do nieba ) i td. S\u0142owo hi’iaka<\/i> nie ma odr\u0119bnego znaczenia, ale hi’i<\/i> oznacza „nie\u015b\u0107 co\u015b,” a ka’a<\/i> „ruszac si\u0119 jak chmura”. Innym cia\u0142em Hiaki s\u0105 pala’a krzaki paprociowe. Jest r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zana z drzewem ‘ohi’a lehua<\/i>. Poniewa\u017c wiatr podtrzymuje chmury, i poniewa\u017c odby\u0142a wiele podr\u00f3\u017cy to dla rodziny Kahili reprezentuje ona \u017cywio\u0142 wiatru.<\/p>\n
Laka jest najbardziej znana jako bogini hula i lasu. Nawet dzisiaj w ka\u017cdym tradycyjnym hula halau, o\u0142tarzyku czy ofiarom przygotowywanym ku czci Laki ze specyficznej grupy roslin. W niekt\u00f3rych hawajskich tradycjach hula zosta\u0142o sprowadzone na wyspy przez brata i siostr\u0119 – oboje nazywanych Laka. Pomimo, \u017ce istniej\u0105 modlitwy adresowane do Laki w wielu wyst\u0119pach hula, niewiele , albo \u017caden taniec by\u0142 kiedykolwiek jej dedykowany. Poniewa\u017c wiele historii odno\u015bnie Laki jest powi\u0105zana z zap\u0142odnieniem i ci\u0105\u017c\u0105, Beckwith nazywa j\u0105 „bogini\u0105 mi\u0142o\u015bci”. Nazwa laka<\/i> oznacza „delikatny, \u0142agodny, poci\u0105gaj\u0105cy, przyciagac” i istniej\u0105 stare pie\u015bni prosz\u0105ce o Lak\u0119 o przyci\u0105gniecie nie tylko mi\u0142o\u015bci, ale bogactwa. Z niewielkimi wyj\u0105tkami nie by\u0142a w\u0142\u0105czona w religi\u0119 Pele. Z powodu jej zwi\u0105zku z lasami reprezentuje ona \u017cywio\u0142 ro\u015blin. \t<\/p>\n
Kapo jest mocno zwi\u0105zana z kilkoma historiami o Pele. Tymczasem historie z Molokai pokazuj\u0105, \u017ce by\u0142a ona cz\u0119\u015bci\u0105 rodziny czarownik\u00f3w na Moloka’i d\u0142ugo przed przybyciem Pele na wyspy. Jej pe\u0142ne imi\u0119 to Kapo-’ula-kina’u<\/i> „\u015bwi\u0119t\u0105 noc ze smugami ciemno\u015bci” albo „czerwona kobieta w\u0119gorz”. Kapo jest najs\u0142ynniejsza ze swej zdolno\u015bci od\u0142\u0105czenia swojej vaginy W jednej z historii u\u017cy\u0142a tej zdolno\u015bci, by uchroni\u0107 pele przed gwa\u0142tem, wys\u0142a\u0142a swoj\u0105 wagin\u0119 przez morze by Kamapua pod\u0105\u017cy\u0142 za ni\u0105. Jest r\u00f3wnie\u017c zwi\u0105zana z energi\u0105 p\u0142odno\u015bci, zielarstwem i tym, co dzi\u015b jest nazywane chanelingiem. M\u00f3wi\u0105, ze jest zdolna przyjmowa\u0107 wiele form, ale najbardziej jest zwi\u0105zana z w\u0119gorzami ptakami i drzewem halapepe. Poniewa\u017c ma wi\u0119cej zwi\u0105zk\u00f3w ze \u015bwiatem zwierz\u0119cym ni\u017c inne boginie reprezentuje \u017cywio\u0142 zwierz\u0105t.<\/p>\n
Uli jest g\u0142ownie znana jako bogini magii lub czarownictwa. Dodatkowo jest zwi\u0105zana z wiedz\u0105 o uzdrwaianiu. Czasami jest wi\u0105zana z \u017con\u0105 lub siostr\u0105 boga podziemi Manua, lub bogiem wy\u017cszego \u015bwiata Wakea, a czasami jest kojarzona z bardziej intelektualnym bogiem Lono. Modli\u0142a si\u0119 do niej Hi’iaki o wsparcie wysi\u0142k\u00f3w w przywr\u00f3ceniu do \u017cycia jej ukochanego, Lohiau wodza Kauai. Jej imi\u0119 uli<\/i> oznacza „ciemny kolor” „ukierunkowywa\u0107” i „omen”. Pomimo, \u017ce ‘uliuli<\/i> czyli papuga jest jej najbardziej znanym kino lau, przybiera r\u00f3wnie\u017c form\u0119 innych ptak\u00f3w tropikalnych oraz siewki.<\/p>\n
Rodzina Kahili nie czci\u0142a, \u017cadnej z bogi\u0144, ale wzywa\u0142a je jak przyjaci\u00f3\u0142 dla przywo\u0142ania okre\u015blonych jako\u015bci, aspekt\u00f3w czy mocy uzdrawiania. Poniewa\u017c by\u0142em przyzwyczajony do Greckiej i Rzymskiej mitologii w kt\u00f3rej bogowie czy boninie mieli specjalne zadania czy dziedziny sprawi\u0142o mi wiele na pocz\u0105tku wiele trudno\u015bci zrozumienie podej\u015bcia kahili – bazuje ono na intuicyjnym a nie intelektualnym u\u017cywaniu mocy bogi\u0144. Stad Pele, \u017cywio\u0142 ognia mog\u0142a by\u0107 wzywana do polepszania cyrkulacji powietrza, z powodu swojego ciep\u0142a, energii i ruch\u00f3w lawy, ale mog\u0142a r\u00f3wnie\u017c by\u0107 wzywana by radykalnie zmieni\u0107 sytuacje czy warunki, w spos\u00f3b w jaki wybuchaj\u0105cy wulkan odmienia ziemi i \u017cycie ludzi dooko\u0142a siebie. Hi’aka, jako wiatr, mog\u0142a by\u0107 wzywana do „oczyszczenia powietrza”, znalezienia czego\u015b (wiatr ma kierunek) by sprowadzi\u0107 co\u015b do czyjego\u015b \u017cycia (jak wiatr sprowadza chmury i deszcz) czy do zmiany czego\u015b (poniewa\u017c wiatr zmienia kierunek). Ka\u017cda z bogi\u0144 ma wiele mocy i zdolno\u015bci i mo\u017ce pomaga\u0107 w czymkolwiek, co odczuwasz za w\u0142a\u015bciwe w szczeg\u00f3lnej sytuacji, wiec zawsze jest spos\u00f3b do u\u017cycia dowolnej z nich w tym samym celu.<\/p>\n
Inn\u0105 dezorientuj\u0105c\u0105 mnie spraw\u0105 by\u0142o przypisanie im koloru. Jest siedem kolor\u00f3w w t\u0119czy (wliczaj\u0105c bia\u0142y, kt\u00f3ry zawiera wszystkie) wi\u0119c bardzo kusz\u0105cym by\u0142o powi\u0105zanie ka\u017cdej bogini z konkretnym kolorem. Powiedziano mi oczywi\u015bcie, \u017ce mog\u0119 to zrobi\u0107, je\u015bli uwa\u017cam to za przydatne, ale poproszono mnie bym nie zapomina\u0142, \u017ce ka\u017cdy z \u017cywio\u0142\u00f3w mo\u017ce wyprodukowa\u0107 wszystkie kolory.<\/p>\n
W podobny spos\u00f3b mia\u0142em silne pragnienie,by powi\u0105za\u0107 poszczeg\u00f3lne boginie z siedmioma zasadami Huny. I zn\u00f3w, powiedziano mi, bym to zrobi\u0142 je\u015bli chce, ale nie zapomina\u0142 przy tym \u017ce ka\u017cda z bogi\u0144 mo\u017ce by\u0107 interpretowana poprzez dowoln\u0105 zasad\u0119.<\/p>\n
Kiedy\u015b opowiada\u0142em o boginiach w inny spos\u00f3b I to zawsze peszy\u0142o cz\u0119\u015b\u0107 moich student\u00f3w. Wi\u0119c dla cel\u00f3w uzdrawiania dla pocz\u0105tkuj\u0105cyh w rozumieniu i u\u017cywaniu koncepcji Hawajskich bogi\u0144, przedstawiam wam Ola’Ana Papakahi Na Akua Wahine Hawai<\/i> „Pierwszy Poziom Organizacji Hawajskich Bogi\u0144” , czyli powi\u0105zania imion z zasadami, kolorami, \u017cywio\u0142ami i g\u0142\u00f3wnych funkcji.<\/p>\n
Hina: ‘Ike, Bia\u0142y, Woda, \u015awiadomo\u015b\u0107 (Wiedza)
\nHaumea: Kala, Czerwony, Kamie\u0144, Wolno\u015b\u0107 (Uwolnienie)
\nPele: Makia, Pomara\u0144czowy, Ogie\u0144, Skupienie (Energia)
\nHi’iaka: Manawa, \u017b\u00f3\u0142ty, Wiatr, Obecno\u015b\u0107 (Celowo\u015b\u0107)
\nLaka, Aloha, Zielony, Ro\u015bliny, Mi\u0142o\u015b\u0107 (Wsp\u00f3\u0142czucie)
\nKapo: Mana, niebieski, Zwierz\u0119ta (Zdolno\u015bci)
\nUli: Pono, Purpurowy, Ludzie, Sukces (Efektywno\u015b\u0107)<\/p>\n
Je\u015bli to jest czym\u015b innym od tego, co si\u0119 ju\u017c nauczy\u0142e\u015b – przepraszam. Je\u015bli Ci to pomo\u017ce to jestem szcz\u0119\u015bliwy.<\/p>\n
Serge „Kahili” King<\/p>\n
artyku\u0142 pochodzi ze strony huna.org<\/a> Hawajska koncepcja bog\u00f3w i bogi\u0144 r\u00f3\u017cni si\u0119 znacznie od zachodnich czy bliskowschodnich, r\u00f3\u017cni si\u0119 r\u00f3wnie\u017c od tradycji Afryka\u0144skich i Australijskich, od tych z Ameryki Po\u0142udniowej i P\u00f3\u0142nocnej. Pomimo, i\u017c wci\u0105\u017c r\u00f3\u017cna, zdaje si\u0119 by\u0107 bli\u017csza bardziej eklektycznym tradycjom Indii, Chin czy Japoni ni\u017c jakimkolwiek innym.<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[],"tags":[],"class_list":["post-334","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry"],"yoast_head":"\n
\nz angielskiego prze\u0142o\u017cy\u0142 Piotr Jaczewski<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"