Urodzili\u015bmy si\u0119 by \u017cy\u0107 bez l\u0119ku.
\nNie dziedziczymy l\u0119ku po naszych przodkach. L\u0119k nie jest nasz\u0105 instynktown\u0105 reakcj\u0105, ani te\u017c nie jest nam potrzebny by przetrwa\u0107. Rozwaga, rozpoznanie potencjalnego zagro\u017cenia owszem, ale nie l\u0119k. Zostali\u015bmy go nauczeni.
\n
\nPami\u0119tam jak b\u0119d\u0105c ma\u0142ym ch\u0142opcem obserwowa\u0142em moja m\u0142odsz\u0105 siostr\u0119 chodz\u0105c\u0105 w hallu naszego domu i rozbijaj\u0105c\u0105 go\u0142\u0105 r\u0119k\u0105 paj\u0105ki na \u015bcianach. Uwa\u017ca\u0142em to za obrzydliwe, siostra za zabawne, a matka za przera\u017caj\u0105ce. Ci\u0105gle s\u0142ysz\u0119 j\u0105 jak krzyczy, podczas gdy moja siostra rado\u015bnie redukowa\u0142a populacje paj\u0105k\u00f3w, pami\u0119tam r\u00f3wnie\u017c dobrze jak szybko siostra zmieni\u0142a swoje nastawienie i stosunek do paj\u0105k\u00f3w zaledwie po jednej dosadnej „paj\u0105ki-s\u0105-straszne-i-nale\u017cy-si\u0119–ich-ba\u0107” sesji treningowej.<\/p>\n
W jednej chwili potrafimy \u017cy\u0107 bez strachu, w nast\u0119pnej uczymy si\u0119 by\u0107 pe\u0142nymi obaw. Od\u0142\u00f3\u017cmy na chwil\u0119 na bok zagadnienie czy strach w og\u00f3le ma jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107. Zajmijmy si\u0119 tym, czy jest zachowaniem wrodzonym czy przyswojonym.<\/p>\n
Oto kolejny przyk\u0142ad, przeciwny do powy\u017cszego. W pewien s\u0142oneczny dzie\u0144, na pi\u0119knej, szerokiej afryka\u0144skiej pla\u017cy, kiedy ocean przypomina\u0142 spokojne jezioro, patrzy\u0142em sobie jak m\u00f3j siedmioletni syn bawi\u0142 si\u0119 w wodzie, a trzyletni syn bawi\u0142 si\u0119 na piasku. I nie by\u0142oby tu \u017cadnego problemu, zauwa\u017cy\u0142em jednak r\u00f3wnie\u017c jak odsuwa si\u0119 z drogi w momencie kiedy najmniejsza fala zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do niego na odleg\u0142o\u015b\u0107 2 krok\u00f3w. To wygl\u0105da\u0142o jak zadanie dla „rodzica” !<\/p>\n
Wzi\u0105\u0142em mego trzyletniego synka na r\u0119ce, przem\u00f3wi\u0142em do niego czule i zbli\u017cyli\u015bmy si\u0119 kilka krok\u00f3w w stron\u0119 wody. Natychmiast pr\u00f3bowa\u0142 wy\u015blizgn\u0105\u0107 mi si\u0119 z ramion, nawet pomimo faktu \u017ce woda ledwie obmywa\u0142a mi kostki. By\u0142 wyra\u017anie zal\u0119kniony, zatem zatrzyma\u0142em si\u0119, uspokoi\u0142em go i zn\u00f3w zrobili\u015bmy kilka krok\u00f3w w stron\u0119 wody. Zareagowa\u0142 oczywi\u015bcie w ten sam spos\u00f3b. Bardzo powoli i spokojnie, za pomoc\u0105 psychologicznej metody przywykni\u0119cia i przyzwyczajenia do takiego stanu, byli\u015bmy w stanie zanurzy\u0107 si\u0119 do wysoko\u015bci kostek, talii, klatki piersiowej, a\u017c w ko\u0144cu razem nurkowali\u015bmy pod wod\u0105. P\u00f3\u017aniej wyci\u0105gn\u0105\u0142em go na brzeg i pozwoli\u0142em by nawi\u0105za\u0142 sw\u00f3j w\u0142asny kontakt z oceanem.
\nDzi\u015b m\u00f3j najm\u0142odszy syn s\u0142u\u017cy w oddziale komandos\u00f3w Marynarki Wojennej.<\/p>\n
Kolejny przyk\u0142ad by zilustrowa\u0107 o co mi chodzi. Nauczam samo poznawczej techniki zmiany zachowania zwanej „Dynamind” i jedna rzecz jest bardzo pomocna w procesie pozbywania si\u0119 fobii. Podczas demonstracji na seminarium mia\u0142em tam m\u0142od\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra powiedzia\u0142a \u017ce boi si\u0119 wody. Odkryli\u015bmy p\u00f3\u017aniej, \u017ce by\u0142 to w\u0142a\u015bciwie stan parali\u017cuj\u0105cego l\u0119ku kiedy zbli\u017ca\u0142a si\u0119 do basenu. Zaowocowa\u0142o to po czasie ciekawym odkryciem, \u017ce strach pojawia\u0142 si\u0119 tylko kiedy basen znajdowa\u0142 si\u0119 bli\u017cej ni\u017c 2 metry, mia\u0142 wi\u0119cej ni\u017c metr szeroko\u015bci, a kolor wody by\u0142 niebieski. W rzeczywisto\u015bci, niezale\u017cnie od odleg\u0142o\u015bci i rozmiaru basenu, strach znika\u0142 kiedy kolor wody by\u0142 zielony.<\/p>\n
W pierwszym z przytoczonych tu powy\u017cej przyk\u0142ad\u00f3w, moja siostra nie ba\u0142a si\u0119 paj\u0105k\u00f3w dop\u00f3ki nie zosta\u0142a tego nauczona przez nasza matk\u0119. Jej pierwsza reakcja na nie by\u0142a instynktowna. W drugim przypadku, m\u00f3j syn obawia\u0142 si\u0119 oceanu, nie wody samej w sobie. Wiem to, poniewa\u017c widzia\u0142em go rado\u015bnie rozpryskuj\u0105cego wod\u0119 przy wielu okazjach. Nie mam poj\u0119cia jakie wydarzenie nauczy\u0142o go obawia\u0107 si\u0119 wody, a on sam nie pami\u0119ta, lecz umiej\u0119tno\u015b\u0107 pozbycia si\u0119 strachu w tak kr\u00f3tkim czasie jednoznacznie wskazuje na zachowanie wyuczone, nie instynktowne. I w ko\u0144cu ostatni przypadek, w kt\u00f3rym fakt \u017ce tyle specyficznych czynnik\u00f3w musia\u0142o pojawi\u0107 si\u0119 by zniwelowa\u0107 strach kt\u00f3ry si\u0119 pojawi\u0142, r\u00f3wnie\u017c wskazuje na zachowanie wyuczone.<\/p>\n
To dobry moment by wyja\u015bni\u0107 co rozumiem pod poj\u0119ciem „zachowanie instynktowne”, poniewa\u017c wielu ludzi myli to z zachowaniem „automatycznym”. Zachowanie staje si\u0119 automatycznym kiedy jest tak doskonale wyuczone, \u017ce nie musisz ju\u017c nad nim my\u015ble\u0107. Jest to generalnie stymulowana odpowied\u017a, co\u015b jak pies Paw\u0142owa \u015blini\u0105cy si\u0119 na wspomnienie pod wp\u0142ywem impulsu. Dla wielu ludzi jazda rowerem, u\u017cywanie sztu\u0107c\u00f3w, reagowanie strachem na pewne wydarzenia lub \u0142apanie objaw\u00f3w przezi\u0119bienia podczas przemoczenia n\u00f3g w butach do chodzenia, lecz nie w klapkach pla\u017cowych s\u0105 typowymi przyk\u0142adami automatycznych zachowa\u0144. Takie zachowania powi\u0105zane s\u0105 \u015bci\u015ble z indywidualnymi do\u015bwiadczeniami oraz oczekiwaniami danej grupy kulturowej.<\/p>\n
Zachowanie instynktowne z kolei, jest wsp\u00f3lne dla ca\u0142ego ludzkiego gatunku i nie zale\u017cy od indywidualnych do\u015bwiadcze\u0144, czy od grupy kulturowej. Oddychanie jest instynktowne, jego tempo – wyuczone. Jedzenie jest instynktowne, wyb\u00f3r jedzenia – wyuczony. Potrzeba ogrzania si\u0119 kiedy jest nam zimno, sch\u0142odzenia kiedy jest gor\u0105co, szukanie bezpiecze\u0144stwa kiedy odczuwamy jego brak, oddawanie si\u0119 lub powtarzanie zachowa\u0144 kt\u00f3re sprawiaj\u0105 nam przyjemno\u015b\u0107, unikanie nieprzyjemnych i bolesnych do\u015bwiadcze\u0144, s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ludzkiego repertuaru instynktownych zachowa\u0144.<\/p>\n
Kolejn\u0105 istotn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jest fakt, \u017ce zachowania wyuczone, zautomatyzowane lub nie, mog\u0105 bardzo szybko by\u0107 oduczone lub zmodyfikowane, podczas gdy instynktowne, mog\u0105 co najwy\u017cej zosta\u0107 wyt\u0142umione, wzmocnione, lub w inny spos\u00f3b ukierunkowane.<\/p>\n
Cz\u0119\u015b\u0107 mylnych pogl\u0105d\u00f3w na temat strachu wywodzi si\u0119 z wczesnych do\u015bwiadcze\u0144, podczas kt\u00f3rych dzieci by\u0142y podrzucane do g\u00f3ry i obserwowano ich zachowanie. Instynktown\u0105 reakcj\u0105 by\u0142o szukanie po\u0142\u0105czenia z czym\u015b bezpiecznym, co zosta\u0142o zinterpretowane jako objaw strachu. W rzeczywisto\u015bci dop\u00f3ki nie upadn\u0105, niekt\u00f3re dzieci doskonale si\u0119 bawi\u0105 b\u0119d\u0105c podrzucane do g\u00f3ry.<\/p>\n
„Dop\u00f3ki nie upadn\u0105” – to sprowadza nas do kwestii w jaki spos\u00f3b uczymy si\u0119 l\u0119ku. Aby si\u0119 to sta\u0142o, musz\u0105 zaistnie\u0107 trzy czynniki: zw\u0105tpienie, wspomnienie b\u00f3lu oraz oczekiwanie b\u00f3lu.<\/p>\n
Zw\u0105tpienie jest najistotniejszym czynnikiem, bez kt\u00f3rego nie pojawia si\u0119 l\u0119k. Jest ono tak\u017ce zachowaniem wyuczonym, lecz mo\u017ce by\u0107 wyuczonym jeszcze w czasie \u017cycia p\u0142odowego. Generalnie, zw\u0105tpienie pojawia si\u0119 w momencie gdy jednostka interpretuje pewne uczucia lub doznania jako przejaw utraty po\u0142\u0105czenia ze \u017ar\u00f3d\u0142em mocy lub mi\u0142o\u015bci. Do tego stopnia mechanizm ten jest powtarzany przy okazji pojawienia si\u0119 podobnych uczu\u0107 i dozna\u0144, \u017ce w ko\u0144cu staje si\u0119 zachowaniem automatycznym. <\/p>\n
Ka\u017cdy posiada wspomnienia pewnych rodzaj\u00f3w b\u00f3lu, lecz nie na ka\u017cdego maj\u0105 one taki sam wp\u0142yw. Strach rodzi si\u0119 i w ko\u0144cu staje si\u0119 czym\u015b wyuczonym, kiedy zw\u0105tpienie obecne jest podczas wyst\u0105pienia bolesnego do\u015bwiadczenia, dlatego z powodu zw\u0105tpienia, narasta oczekiwanie na b\u00f3l podczas ka\u017cdego impulsu przypominaj\u0105cego rzeczywisty b\u00f3l. Kiedy mia\u0142em siedem lat bawi\u0142em si\u0119 z kolegami i postanowili\u015bmy wspi\u0105\u0107 si\u0119 na drzewo i skaka\u0107 z ga\u0142\u0119zi. Dla innych ch\u0142opc\u00f3w nie stanowi\u0142o to problemu. Nie mieli w sobie zw\u0105tpienia, przynajmniej nie w odniesieniu do skakania z drzew, zatem nawet je\u015bli kiedy\u015b skaleczyli si\u0119 podczas skakania z ga\u0142\u0119zi, nie oczekiwali b\u00f3lu robi\u0105c to ponownie. Ja jednak\u017ce mia\u0142em powa\u017cne obawy, wspomnienie bolesnego upadku, wcale nie zwi\u0105zane z drzewem, przykucn\u0105\u0142em zatem na ga\u0142\u0119zi sparali\u017cowany strachem. Inni ch\u0142opcy po prostu wspinali si\u0119 obok mnie i skakali do woli. W ko\u0144cu st\u0142umi\u0142em sw\u00f3j strach, zebra\u0142em si\u0119 na odwag\u0119, i skoczy\u0142em w nieznane. To by\u0142o moje pierwsze do\u015bwiadczenie w skakaniu z ga\u0142\u0119zi. Na szcz\u0119\u015bcie mia\u0142em dobre l\u0105dowanie i by\u0142o to tak zabawne, ze robi\u0142em to w k\u00f3\u0142ko pozbywaj\u0105c si\u0119 mojego strachu w trakcie tego procesu. <\/p>\n
Jedno ze zda\u0144 w powy\u017cszym paragrafie, przypomina mi o jeszcze jednym aspekcie strachu wymagaj\u0105cym wyja\u015bnienia, tak zwany „strach przez nieznanym”. Nie istnieje cos takiego moi drodzy. Zawsze jest strach przed znanym. Je\u015bli do\u015bwiadczamy czego\u015b rzeczywi\u015bcie nieznanego, to albo b\u0119dziemy bardzo uwa\u017cni albo to zignorujemy. Strach narasta tylko wtedy kiedy nowe do\u015bwiadczenie przypomina nam o wcze\u015bniejszym bolesnym do\u015bwiadczeniu i mamy oczekiwanie \u017ce to si\u0119 powt\u00f3rzy poniewa\u017c nie wiemy co w tej sytuacji zrobi\u0107.<\/p>\n
Oto mora\u0142 ca\u0142ej opowie\u015bci. Nie mam znaczenia czy nosimy w sobie zw\u0105tpienie, czy bolesne wspomnienia, czy te\u017c strach, czy cokolwiek. Nauczyli\u015bmy si\u0119 jednego sposobu zachowania, mo\u017cemy nauczy\u0107 si\u0119 innego. Strach mo\u017ce zosta\u0107 usuni\u0119ty, poprzez uczenie si\u0119 w k\u00f3\u0142ko by ufa\u0107 samemu sobie oraz wy\u017cszej sile kt\u00f3ra nad nami czuwa. Poprzez ufno\u015b\u0107, nie w fakt \u017ce nic z\u0142ego nigdy nam si\u0119 nie stanie, lecz, \u017ce cokolwiek si\u0119 stanie b\u0119dziemy w stanie temu podo\u0142a\u0107 i \u017ce zawsze zdarzy si\u0119 wi\u0119cej rzeczy dobrych ni\u017c z\u0142ych. Sk\u0105d to wiemy? Nie wiemy. Przysz\u0142o\u015b\u0107 nie jest zdeterminowana, ale moment mocy jest teraz. To co i jak my\u015blimy, i na czym koncentrujemy si\u0119 w chwili obecnej, nie jest w stanie kontrolowa\u0107 przysz\u0142o\u015bci, lecz ma na ni\u0105 wi\u0119kszy wp\u0142yw ni\u017c cokolwiek innego. Nie istnieje strach bez wcze\u015bniejszego zw\u0105tpienia. Decyzja rozpoczyna proces zw\u0105tpienia. Mo\u017ce go r\u00f3wnie\u017c zako\u0144czy\u0107.<\/p>\n
Serge Kahili King
\nwww.huna.org<\/a><\/p>\n
\n